گاز رادون چیست ؟

رادون یک عنصر گازی پرتوزا، بیرنگ و نامرئی است که میتواند از انواع سنگ های آذرین درونی و بیرونی نیز تولید و ساطع گردد و از طریق منافذ به سطح زمین برسد. نفوذ گاز رادون بستگی به خصوصیات فیزیکی و مکانیکی خاک از قبیل تخلخل و نفوذ ناپذیری و خواص مؤئینه ای آن دارد. مواد آتشفشانی و خاکسترهای آنها و رسوبات ولکانوژنیکی بویژه در تولید گاز رادون حساسیت فوق العاده از خود نشان می دهند.

رادون از طریق خاک ، معادن فسفات، واپاشی اورانیم و احتراق زغال وارد طبیعت میشود و به آسانی قابلیت انحلال در آب را دارد که توسط تجهیزات خاصی و با اندازه گیریهای مستمر میتوان اطلاعات لازم در مورد پارامترهای ژئوتکنیکی را بدست آورد. اثر وجود گاز رادون بویژه در معادن و بر روی کارگران و معدنچیان بسیار زیانبار است.

گاز رادون یک گسیلنده آلفاست که از طریق تنفس وارد مجاری تنفسی شده و به خاطر نیم عمر کوتاه سریعاً واپاشیده و به عنصری جامد تبدیل میشود. تجمع این جامدات پرتوزا در شش ها میتواند سبب بروز بیماری ریوی و سرطان مجاری تنفسی شود.

قوانین محیط زیست تا حدودی کیفیت هوای محیط باز را بهبود بخشیده، اما به مشکلات فضای بسته توجه زیادی نشده است. هدف از این مطالعه، مقایسه سرعت نسبی واپاشی و سرعت نفوذ و نشر گاز رادون به داخل فضاهای بسته و معادن و همچنین ارائه روشهایی جهت کنترل و کاهش تراکم این گاز در محیط های سرپوشیده کار و زندگی میباشد

 اثرات رادون بر سلامت انسانها

رادون موجود در هوا از طریق تنفس وارد ریه انسانها می شود. سپس رادون در ریه تلاشی می نماید و ذره آلفا انتشار میدهد. ذره آلفا دارای جرم سنگین و بار الکتریکی دو برابر الکترون با علامت مثبت است . ذره آلفا انتشار یافته در ریه، دارای انرژی است . که این انرژی باعث حرکت ذره در بافتهای ریه می شود، و به تدریج در مسیر حرکت و برخورد با سلول بافتهای ریه یونسازی نموده، تا زمانی که انرژی خود را کاملا از دست داده و متوقف شود.  انرژی ذره آلفا که توسط بافتها جذب می شود باعث آسیب به بافت و یا مرگ آنها می شود. بنابراین در صورتیکه هوای تنفسی حاوی رادون بمقدار زیاد باشد، بافتهای ریه بتدریج  آسیب می بینند. که در دراز مدت می تواند  باعث سرطانی شدن  اینگونه بافتها شود.بر اساس تحقیقات بین المللی بعد از سیگار، گاز رادون بعنوان مهمترین عامل سرطان ریه شناخته شده است. بخصوص افراد سیگاری که هوای داخل منازل آنها، حاوی مقدار زیاد رادون باشد احتمال ابتلا آنها به سرطان ریه به مراتب بالاتر از سایر افراد است.

راههای ورود گاز رادون به فضاهای بسته

رادون موجود در خاک بتدریج در زیر ساختمان تجمع مینماید و فشار آن بالا می رود و چون فشار هوا در داخل ساختمان معمولا کمتر  فشار در داخل خاک است باعث می شود که رادون موجود در خاک از طریق کف و دیوارها به داخل ساختمان منتقل شده و مقدار آن زیاد شود.

وجود ترک در دیوارها ، محلهای عبور شبکه تاسیسات ساختمان  و هرگونه منفذ و روزنه در اتصالات و مصالح ساختمان می تواند در عبور رادون به داخل ساختمان مؤثر واقع شود. بیشترین مقدار رادون در زیرزمین و سپس در طبقات اولیه ساختمان وجود دارد.  بطور خلاصه راههای ورود رادون به داخل ساختمان را میتوان به صورت زیر خلاصه کرد:

ا-اتصالات ساختمانی  2-شکاف دیوارها  3-درزهای اطراف لوله سرویسهای بهداشتی4- آبهای مصرفی داخل حمام وآشپزخانه

گاز رادون در آب قابل حل می باشد، و  بخصوص درآب چاه احتمال وجود آن بیشتر است . معمولا در صد بسیار کمی از رادون موجود در آب (۰٫۰۱ درصد) رها شده و وارد هوا می شود.

اورانیم طبیعی و رسوبات آن، در خاک پوسته زمین، سنگ گرانیت  و صخره ها در سراسر کره زمین موجود میباشند. و در نتیجه در مصالح ساختمانی نیز با غلظت های متفاوت یافت می شوند.  رادون تولید شده در خاک و یا مصالح ساختمانی به تدریج وارد هوای محیط اطراف ما می می باشد.

بطور کلی می توان منابع انتقال رادون به هوا را به بصورت زیر بیان کرد:1- انتقال از خاک  2- انتقال از آبهای زمینی 3- ایجاد رادون ناشی از منابع گاز طبیعی، احتراق زغال سنگ و برخی صنایع بشری و غیره

منابع تولید رادون در محیطهای داخلی :1-خاک وسنگهای زیرین ساختمان 2-مواد ساختمانی بکار رفته (شن وماسه)3-آب بکار رفته در ساختمان(حمام وآشپزخانه)

 روشهای کاهش رادون در خانه ها

روشهای کاهش گاز رادون در خانه ها از نظر پیچیدگی ، تاثیر بلند مدت در کاهش رادون و هزینه ها تفاوت قابل ملاحظه ای با یکدیگر دارند. مؤثر بودن هر یک از روشهای کاهش رادون به خصوصیات ذاتی خانه، سطح رادون در آن و روشهای ورودی گاز رادون بستگی دارد. برای حصول نتیجه بهتر ممکن است یک روش و یا ترکیبی از روشها بکار گرفته شود .( مخصوصاٌ وقتی سطح رادون بالا باشد) برای ایجاد یک مکان با سطح رادون قابل قبول نیاز به بکار گیری افراد متبحر و متخصص در این حرفه می باشد اگر چه در بسیاری از موارد صاحبان خانه ها می توانند با اقدامات اولیه و کم هزینه کمک شایانی به کاهش سطح رادون در خانه های خود بنمایند.

اقدامات لازم جهت کاهش رادون عبارتند از

۱-  بستن ورودیهای اصلی رادون

یشتر مجاری ومنافظ موجود در فونداسیون که ممکن است رادون از آنجا به داخل ساختمان نفوذ کند کوچک و ناپیدا هستند اگر چه بعضی از آنها ممکن است بزرگ و قابل دیدن باشند. این مجاری باید به طریق مناسب و مقتضی بسته شوند.

۲-  بکارگیری سیستم لوله های خروج گاز(هواکش). که می تواند رادون را از محیط داخل به خارج هدایت کند منتقل می گردد

۳-  بکارگیری روش مکش خاک(با ایجاد مکش از طریق لوله های تعبیه شده از زیر ساختمان رادون تجمع یافته به هوای آزاد.

۴-  ایجاد فشار مثبت در خانه : این روش با به کارگیری یک فن به منظور ایجاد یک جریان هوا به داخل زیر زمین و طبقات تحتانی از طبقات فوقانی یا از خارج انجام می گیرد.

۵-  تهویه هوا به طور طبیعی: باز کردن پنجره ها ، درها و تعبیه مجاری خروج هوا(در طبقات تحتانی)

۶-  استفاده از یک چاهک فاضلاب کوچک در زیر ساختمان و اتصال آن به یک لوله همراه با مکش هوا به خارج توسط یک هواکش با قدرت کم

۷- رنگ آمیزی دیوارها با استفاده از رنگهای غیر قابل نفوذ

اشعه ماورای بنفش

شکلی از انواع اشعه غیر یونیزان با طول موجی کوتاهتر از نور مرئی می باشد که توسط خورشید و منابع مصنوعی (مانند تخت های برنزه) منتشر می شود. در حالی که برخی مزایای مفیدی همچون ایجاد ویتامین  دی و از اشعه یو وی در ضد عفونی آب و مواد خوراکی، تجهیزات پزشکی و لوازم صنعتی و فیزیوتراپیو غیره می توان استفاده کرد    دارد در عین حال می تواند خطراتی برای سلامتی داشته باشد

منبع طبیعی اشعه ماورای بنفش برای ما خورشیداست

برخی از منابع مصنوعی اشعه ماورای بنفش : لامپ های بخار جیوه--برخی از چراغ های هالوژن،فلورسنت و لامپ های رشته ای--برخی از انواع لیزرها

مزایای اشعه ماورای بنفش

اثرات مثبت اشعه یو وی عبارتند از : تولید ،ویتامین  دی ضروری برای سلامت انسان است.این ویتامین به بدن در جذب کلسیم و فسفر از غذا کمک کرده و بنابراین در استخوان سازی کمک میکند.سازمان جهانی بهداشت ۵ تا ۱۵ دقیقه و دو تا سه بار در هفته مواجهه با نو خورشید را توصیه می کند.

خطرات اشعه ماورای بنفش

آفتاب سوختگی (نشانه ای از مواجهه کوتاه مدت با شدن بالا می باشد.در حالیکه پیری زودرس و سرطان پوست عوارض جانبی طولانی مدت اشعه  یو وی می باشند.

برخی از داروهای خوراکی و موضعی مانند آنتی بیوتیک ها،قرص های ضد بارداری،پراکسید بنزوئیل و برخی از مواد آرایشی ممکن است حساسیت پوست و چشم را به اشعه را در انواع پوست ها افزایش دهند.

قرار گرفتن در معرض اشعه یو وی می تواند خطر ابتلا به بیماری های چشم را ه طور چشمگیری افزایش دهذ. اگر از محافظ چشم مانند عینک های ضد آفتاب استفاده نشود. یکی از بیماری های چشم شایع آب مروارید می باشد.

مواجهه بیش از حد با اشعه ماورای بنفش می تواند منجر به مشکلات جدی سلامت ، مانند سرطان شود.سرطان پوست شایعترین سرطان در ایالات متحده است.دو نوع رایج سرطان پوست ،سرطان های سلول های پایه ای و سلولهای سنگفرشی می باشد،      کشنده ترین نوع سرطان پوست به علت در معرض قرار گرفتن با اشعه ماورای بنفش می باشد.

زمان زیادی را زیر نور شدید خورشید قرار بگیرند یا آفتاب سوختگی داشته باشند.

پوست،مو و چشم های رنگی داشته باشند.

سابقه سرطان پوست در خانواده داشته باشند.

سن بالای ۵۰ سال داشته باشند.

حفاظت در برابر اشعه ماورا بنفش

توصیه : در مواجهه با نور شدید خورشید از کرم های ضد آفتاب استفاده نمایید.

زیر سایه را برای ایستادن و کار انتخاب کنید بخصوص در ساعات ظهر.

لباس های آستین کوتاه استفاده نکنید. لباس هایی که دستها و پاهای شما را بپوشانند استفاده نمایید.

کلاه لبه دار عریض که سر و گردن و صورت شما را سایه بکشد استفاده کنید.

از عینک آفتابی مرغوب که هر دو اشعه( یو وی آ و ویو وی بی) دفع کند استفاده شود

 جمع بندی:

اشعه ماورا بنفش در کنار مزایای و کاربردهای مفیدی که دارد می تواند بسیار مخرب نیز ظاهر شود.لذا محافظت از این اشعه در طول سال بخصوص فصل تابستان و بالاخص در شهرها با میانگین دمایی بالاتر (مانند اهواز) امری ضروری و قابل توجه ویژه می باشد. استفاده از وسایل حافظتی مانند عینک های آفتابی و لباس های مناسب و همچنین استفاده از انواع کرم های ضد آفتاب مناسب و کاهش زمان مواجهه با نور خورشید می تواند شما را در برابر اثرا مخرب اشعه محافظت نماید.

تعريف مواد زايد جامد

به كليه موادي گفته ميشود كه در اثر فعاليتهاي روزمره انسان توليد و وارد محيط زيست مي گردد يا به عبارت ديگر به موادي گفته ميشود كه توسط فعاليتهاي انسان در بخشهاي صنعتي، تجاري، كشاورزي و شهري توليد ميشود.

تقسيم بندي زباله:

الف) زباله هاي معمولي

ب) زباله هاي صنعتي

ج) زباله هاي ويژه

تعريف پسماندها:به مواد جامد، مايع وگاز (غير از فاضلاب ) گفته ميشود كه بطور مستقيم ويا غير مستقيم حاصل فعاليتهاي انسان بوده واز نطر توليد كننده زائد تلقي ميشود. نكات مهم واساسي مديريت جمع آوري ودفع زباله:

1)                فرهنگ سازي وارج نهادن به شغل رفتگري

2)                توليدزباله كمتر

3)                بهينه سازي تكنولوژي جمع آوري وحمل ونقل

4)                بهينه سازي تكنولوژي دفع زباله اعم ازدفن، كودسازي، سوزاندن وسايرروشها.

5)                توجه خاص به امربازيافت زباله بويژه جداسازي ازمبداء توليدبه عنوان يك اصل كلي

6)                آموزش بهداشت وبالابردن سطح آگاهي مردم،مسؤلان ودست اندركاران اين رشته.

7)                كنترل فضولات روستائي درارتباط با تهيه كود وتوليد انرژي درجوامع مختلف با توجه به ضوابط بهداشتي آن.

8)                برنامه ريزي ويژه درزمينه جمع آوري ودفع موادزائد صنعتي بويژه زباله هاي سمي وخطرناك.

  سوزاندن زباله بدليل آلاينده بودن آن  توسط وزارت بهداشت توصيه نميشود

 

 

تهیه کننده : مهندس علی سواری – کارشناس بهداشت محیط