نیاز سنجی آموزشی

 

نیاز سنجی بهداشتی

نیاز مفهومی چند بعدی است که درک کامل آن مستلزم جامع نگری است. با این حال کاملترین تعریف ارائه شده در مورد نیاز تحلیل شکاف یا فاصله (وضعیت موجود با وضعیت مطلوب و یا آنچه هست با آنچه باید باشد) است. وجه تمایر نیاز با نیاز سنجی اولویت بندی کردن نیازها پس ازاستخراج آنها در نیاز سنجی است.لذا نیازسنجی فرایندی نظام داربرای شناسائی فاصله بین وضع موجود با وضع مطلوب یا آنچه باید باشدباآنچه هست و نهایتا تعیین اولویت ها برای اقدام و اجرا است

اهمیت نیاز سنجی

اکثر اوقات مجریان بدون شناخت کافی از نیازها و مشکلات مردم برنامه هائی را برای آنها تدارک دیده و به شکل دستوری و آمرانه  اجرا می کنند.در نتیجه برنامه ها موفقیت مورد انتظار را بدست نمی آورند. از طرف دیگر محدودیت منابع همواره لزوم پرداختن به اولویتها را یادآور می شود. به عبارت دیگر  بدست آوردن اولویتها موجب بهره وری بیشتر از منابع و ارتقاء اثرات مداخله به دلیل جذب بیشترین مخاطب و افزایش استقبال آنها جهت مشارکت درانجام مداخله با هدف حل یا کاهش مشکل می گردد.نیازسنجی بهداشتی نیز روشی است که در آن مسائل و مشکلات بهداشتی  مردم بطور واقعی و از نزدیک بررسی و شناسائی شده و این مسائل برطبق معیارهائی که منجر به ارتقاء بهره وری شوند اولویت بندی شده و جهت اجرا انتخاب می شوند

مراحل نیازسنجی بهداشتی

مرحله اول: آماده سازی تیم نیازسنجی بهداشتی منتطقه

مرحله دوم: ارائه اطلاعات وآمارمنطقه به اعضاء تیم نیازسنجی وتصمیم گیری در مورد دیگر اطلاعات مورد نیازوروشهای جمع آوری آنها

مرحله سوم: تعیین و اولویت بندی نمودن مشکلات بهداشتی منطقه

مرحله چهارم : تعیین گروه یا گروههای هدف بلقوه وعلل رفتاری و غیر رفتاری مشکلات بهداشتی الویت دار

مرحله پنجم : تعیین گروه یا گروههای هدف اختصا صی

مرحله ششم : افدام بر برنامه ریزی مداخلات مناسب برای گروههای هدف اختصاصی

مرحله اول : آماده سازی تیم نیازسنجی مشکلات بهداشتی

کلیه برنامه های ارتقاء سلامت باید برپایه مشارکت گسترده افراد جامعه و از طریق کارگروهی طراحی واجراشوند.افرادی از جامعه که تحت تاثیر مشکل بهداشتی  قرارمی گیرند میتوانند در حل مشکل نیز اثر مثبت و یا منفی داشته باشند. لذا دربرنامه ریزی نیازسنجی مشکلات بهداشتی  نیز طراحی کارگروهی با حضور افراد علاقه مند به مسائل بهداشتی  اولین مرحله میباشد. کارگروهی میتواند با به اشتراک گذاری تجارب زندگی و پرداختن به دغدغه های جامعه  به حل مسائل بهداشتی  کمک کند. با این دیدگاه برای نیازسنجی مشکلات بهداشتی  تیم های نیازسنجی پیش بینی شده است که دارای رئیس و دبیر بوده و ترکیب سایراعضاء آن در سطوح مختلف متفاوت است

مرحله دوم : ارائه اطلاعات وآمار سلامت منطقه به اعضاء تیم نیازسنجی و تصمیم گیری درمورد دیگراطلاعات مورد نیاز وروشهای جمع آوری آنها

این دانسته هادر قالب موارد ذیل می توانند بیان شوند:

- شاخصه های جمعیتی (تعداد جمعیت، ترکیب سنی- جنسی و قومی جامعه، تعداد تولد و مرگ و ازدواج و طلاق و مهاجرت و...)

- ساختارها و سازمانهای اجتماعی که در بحث بهداشت و سلامت دخیل اند و در منطقه مستقرهستند

- ظرفیتهای جامعه از جهت کارهای گروهی انجام شده در آن جامعه جهت حل مشکلات

- محیط فیزیکی (آب ، هوا، مسکن، حمل ونقل، عوامل فیزیکی محیط موثر بر بهداشت و سلامت مانند وضعیت دفع فاضلاب، زباله، فضولات حیوانی، آبهای راکد و جاری، محلهای نگهداری دام و...)

- محیط اجتماعی (سطح سواد و رفاه اجتماعی)

- وضعیت اقتصادی ( منبع درآمد، سطح درآمد، دسترسی به غذاواشتغال و...)

- مراکز ارائه دهنده خدمات بهداشتی

- پوشش خدمات بهداشتی مانند آب آشامیدنی سالم، تنظیم خانواده ،واکسیناسیون، آموزش بهداشت، رابطین سلامت،مراقبت

منابع مالی ، تجهیزاتی و پرسنلی در دسترس جهت حل مشکلات بهداشتی

نوع و روش جمع آوری اطلاعات

بررسی نظرات عموم مردم جامعه -

مصاحبه با افراد کلیدی جامعه -

بررسی نظرات کارشناسان -

مشاهده مستقیم محیطی -

بررسی گزارشات فنی در مورد وضع موجود مانند آمارها و شاخصها و یا گزارشات بازدیدهای صورت گرفته -

بررسی ارزیابی های قبلی صورت گرفته و نتایج مداخلات صورت گرفته در گذشته و یا در حال اجرا -

بحث های گروهی متمرکز -

بررسی طغیانهای رخ داده بیماریها -

انجام پژوهشهای کوچک و سریع -

مرحله سوم : تعیین و اولویت بندی نمودن مشکلات بهداشتی منطقه

نیاز سنجی صرفا تعیین نیازها نیست چرا که همواره محدودیتهای منابع از جمله منابع مالی، پرسنلی و مهمتر از همه زمان  مانع از پرداختن به کلیه نیازها و حل موثر آنها بطور همزمان می شود. لذا بهترین اقدام جهت مقابله با این محدودیتها اولویت بندی کردن نیازهاست. برای این امر لازم است معیارهائی تعیین شود تا با کمک آنها بتوان مشکلات را رتبه بندی کرد. این معیارها می بایست قدرت تاثیرگذاری بر مشکلات را داشته باشند.معیارهائی که در این برنامه مد نظر قرار گرفته است عبارتند از

وسعت مشکل (بروز و شیوع مشکل ) :بدین معنا که چه تعداد افراد جامعه تحت تاثیر این مشکل است؟ (چه از نظر تعداد افرادی که به تازگی سلامت آنها با آن مشکل به خطر افتاده است و چه تعداد افرادی که قبلا دچار مشکل سلامتی توسط آن مشکل شده اند

مرگ و میر و ناتوانی : بدین معنا که مشکل تعیین شده بطور بالقوه و یا بالفعل چه میزان مرگ و میر و یا  ناتوانی در افراد جامعه ایجاد می کند

عوارض اجتماعی و اقتصادی مشکل: بدین معنا که مشکل تعیین شده چه میزان تبعات اجتماعی داشته است و چه میزان بار مالی مستقیم یا غیرمستقیم بر سلامت جامعه وافراد حاضر در آن  و نیز برنظام سلامت تحمیل می کند

مقبولیت اجتماعی و سازمانی حل مشکل: بدین معنا که حل مشکل تعیین شده تا چه حد از سوی اجتماع، مسوولین و نظام سلامت پشتیبانی خواهد شد واستقبال مردم در مشارکت در حل آن چگونه خواهد بود

سایر معیارها

 موثربودن مداخله آموزشی در حل مشکل -

فوریت حل مشکل -

قابلیت انجام مداخله در حل مشکل-

معیارها برای اولویت بندی کردن نیازها بسته به اینکه چه سطحی از نظام سلامت در حال انجام نیاز سنجی است می بایست انتخاب گردند بطور مثال در سطح مرکز بهداشت شهرستان، استان و یا ملی که امکان انجام پژوهش و مطالعاتی در خصوص شیوع و بروز مشکل و یا میزان تاثیر مالی مشکل بر نظام سلامت وجود دارد استفاده از  معیارهائی همچون بروز و شیوع مشکل، مرگ و میر و ناتوانی ناشی از مشکل و... مدنظر قرار گیرد ولی در سطح خانه بهداشت و پایگاه بهداشتی استفاده از معیارهائی همچون موثربودن مداخله آموزشی در حل مشکل ، فوریت حل مشکل و قابلیت انجام مداخله در حل مشکل توصیه می شود

مرحله چهارم:تعیین گروه/ گروه های هدف بالقوه وعلل رفتاری وغیررفتاری مشکلات بهداشتی اولویت دار

حال که اولویتهای بهداشتی  مشخص گردید باید گروه / گروه های هدف بالقوه مرتبط با آن مشکلات تعیین شوند.گروه / گروه های هدف بالقوه کسانی هستند که کلیه فعالیتهای پیشگیرانه و حل مشکلات برای ارائه به آنها انجام می شود و در واقع آنها هستند که یا در معرض خطر آن مشکل می باشند و یا در حل مشکل نقش اساسی دارند. تعیین گروه / گروه های هدف نقش افراد را در حل مشکل شفاف می کند. لذا نوع برخوردهای آتی با آنها را مشخص می کند و انتخاب دقیق این گروه / گروه ها احتمال متقاعد شدن و پذیرش نگرش و رفتار مناسب را در آنها بالا میبرد. عنوان نمودن گروه / گروه های هدف بالقوه می تواند بر اساس میزان آگاهی، نگرش و رفتارافراد باشد یا بر اساس مکان جغرافیائی ، تعلق به گروه های جمعیتی یا سنی خاص و یا افراد با رفتار ویا وضعیت بیولوژیک ویژه صورت گیرد

برخی ملاکها ی دسته بندی کردن گروه / گروه های هدف

اندازه گروه : به این معنا که کدام دسته از افراد از نظر تعداد بیش از بقیه تحت تاثیر مشکل استبروز مشکل: به این معنا که در کدام دسته از افراد بروز مشکل بیشتر دیده میشود

شدت مشکل: به این معنا که در کدام دسته از افراد بروز مشکل شدیدتر و با مرگ و میریا ناتوانی یا بار مالی بیشتری همراه است

بی پناهی: به این معنا که کدام دسته از افراد توسط سازمانهای مشابه در خصوص آن مشکل حمایت کمتری می شوند

قابلیت دسترسی : به این معنا که کدام دسته ازافرادتحت تاثیرمشکل جهت انجام مداخله در دسترس ترند و دستیابی به آنها آسانتر است

علل رفتاری و غیررفتاری

با تعیین گروه / گروه های هدف باید علل بوجود آمدن مشکل تعیین شوند این امر نیاز به مشارکت فعالتر اعضاء تیم ازطریق بارش افکار دارد. در تعیین علل ایجاد مشکل مرور بر مطالعات انجام یافته میتواند کمک کننده باشد. با لیست شدن علل بوجود آمدن مشکل باید آنها را در دو دسته "علل رفتاری" و "علل غیررفتاری" دسته بندی کرد. " علل رفتاری" عللی هستند که از رفتار افراد در معرض خطر نشات گرفته و باعث بوجود آمدن مشکل شده اند و " علل غیررفتاری" ناشی از نبود امکانات،دسترسی، تجهیزات یا قوانین و مقررات است.  با توجه به اینکه نوع مداخله در هریک از این دو دسته علل متفاوت است (برای رفع علل رفتاری آموزش سلامت نقش اساسی دارد و برای رفع علل غیررفتاری تمرکز بر مداخلات غيرآموزشي  موثر است ) لذا تفکیک آنها لازم است

مرحله پنجم : تعیین گروه/ گروه های هدف اختصاصی

پس از اینکه گروه / گروه های هدف بالقوه تعیین شدند و علل رفتاری و غیر رفتاری بوجود آورنده مشکل دسته بندی گردیدند برای علل رفتاری هر اولویت میبایست گروه /گروه های هدف اختصاصی تعیین شود. پایه تعیین گروه / گروه های هدف اختصاصی گروه /گروه های هدف بالقوه است که با توجه به تحلیل صورت گرفته بر علل رفتاری انتخاب و بیان میشوند

معیارهای تعیین گروه / گروه های هدف اختصاصی

نوع رفتار و نگرش مشکل زای افراد -

دارا بودن کمترین اطلاعات درباره پیشگیری از مشکل -

 درمعرض بیشترین خطر بودن ایشان  به دلیل شیوه زندگیشان می باشد لذا میتوان با مد نظر قرار دادن این معیارها هرچه بیشتر گروه هدف بالقوه را محدود کرد تا به گروه هدف اختصاصی دردسترس با ویژگیهای ذیل رسید

بیشترین بروز و شدت مشکل -

گیرنده کمترین حمایت جانبی از سایر ارگانها در مورد این مشکل بهداشتی -

 بزرگ بودن اندازه گروه  به میزانی که انجام مداخله درآنها تاثیر واضحی بر مشکل بهداشتی  برجاگذارد -

مرحله ششم : اقدام برای برنامه ریزی مداخلات مناسب برای گروه های هدف اختصاصی

اصل اساسی نیاز سنجی جهت ارتقاء بهره وری فعالیتهای نظام سلامت منجمله فعالیتهای آموزشی است. لذا درصورتیکه این برنامه به انجام مداخلات نیانجامد در واقع بی حاصل باقی خواهد ماند. بر این اساس به طریق مقتضی می بایست در مرحله آتی اقدام به برنامه ریزی فعالیتهای آموزشی و غير آموزشي  به عنوان مداخلات مناسب آموزشی برای حل مشکل سلامت و با تمرکز بر گروه / گروه های هدف اختصاصی و در نظر گرفتن علل رفتاری  و غير رفتاري بوجودآورنده مشکل بهداشتی نمود

آئین نامه فعالیتهای تیم نیاز سنجی

نیازسنجی سلامت در سطح کشوری هر2 سال یکبار و با استناد به نتایج مطالعات انجام می شود و ماحصل آن پایه ای برای انجام مداخلات آموزشی و جلب حمایت هدفمند متناسب با نیاز برآمده از جامعه خواهد بود. همپنین نیاز سنجی در سطح استانی ، شهرستانی و خانه های بهداشت / پایگاه های بهداشتی هر 2 سال یکبار انجام می شود.این روند 4 ماه بطول می انجامد

تذکر:10 اولویت اعلام شده به خانه های بهداشت /پایگاه های بهداشتی می بایست 60درصد ظرفیت آموزشی آنها رابه خود اختصاص دهدوآموزش براساس نتایج  نیازسنجی سلامت مانع انجام مداخلات آموزشی دردیگرموضوعات ونیازهای بهداشتی نمی باشد 

خانه هاي بهداشت و پايگاه هاي بهداشتي درماني با دريافت اولويتهاي نيازسنجي شده كشوري، استاني و شهرستاني و نیز اولویتهای نیاز سنجی شده آن خانه بهداشت / پایگاه بهداشتی که توسط مرکز بهداشت شهرستان بررسی و علل رفتاری و گروه هدف اختصاصی آنها تعیین شده است نسبت به برنامه ريزي و اجراي آموزشها در گروه \ گروه هاي هدف  ، اقدام مي نمايند برنامه ريزي اجراي آموزشها بايد به گونه ای باشد كه درپايان 2 سال كليه گروه \ گروه هاي هدف اختصاصی تعيين شده آموزش لازم را ديده باشند

الف ) ترکیب اعضاءتیم نیاز سنجی خانه های بهداشت

پزشک مسئول مرکز بهداشتی درمانی مربوطه( رئیس تیم نیازسنجی خانه بهداشت)

کاردان / کارشناس ناظر خانه بهداشت(در صورت نبود پزشك، رئيس تيم نياز سنجي)

بهورز/ بهورزان خانه بهداشت (دبیر تیم نیازسنجی خانه بهداشت)

دهیار روستای اصلی(محل استقرار خانه بهداشت)

رئیس شورای اسلامی روستای اصلی(محل استقرار خانه بهداشت)

نماینده هر یک ازمقاطع تحصیلی مدارس (مدیران یامعلمان بویژه معلمان بومی) مستقر درروستای اصلی(محل استقرار خانه بهداشت)

نماینده رابطین سلامت منطقه تحت پوشش خانه بهداشت(روستای اصلی یا قمر یا سیاری)یا یک نفر از خانمهای علاقمند به موضوعات بهداشتی در منطقه

یک نفر از فعالترین اعضاء شورای بهداشتی منطقه تحت پوشش خانه بهداشت (روستای اصلی یا قمر یا سیاری)

 

گرد آورنده: مهدی گشتاسبی کارشناس آموزش بهداشت شهرستان دشت آزادگان

مطالب ارسالی از معاونت بهداشتی استان

 

 

طراحی پیام

مراحل كلي طراحي پيام

 

 

 

براي طراحي پيام بايد چه مراحلي طي شود؟

 

   در اين قسمت به بحث راجع به مراحل كلي طراحي پيام در سلامت پرداخته مي شود. بايستي توجه داشت كه كارمند بهداشتي ابتدا بايستي بر اساس اولويت هاي منطقه تحت پوشش خود، مشكل بهداشتي مورد نظر را شناسايي كند و سپس مراحل زير را براي طراحي و انتشار پيام طي كند. با توجه به ماهیت فرایندی طراحی پیام، بايد توجه داشت كه انجام هر مرحله نيازمند تكميل مرحله قبل از آن است.

ادامه نوشته

طراحی پیام

مراحل كلي طراحي پيام

 

 

 

براي طراحي پيام بايد چه مراحلي طي شود؟

 

   در اين قسمت به بحث راجع به مراحل كلي طراحي پيام در سلامت پرداخته مي شود. بايستي توجه داشت كه كارمند بهداشتي ابتدا بايستي بر اساس اولويت هاي منطقه تحت پوشش خود، مشكل بهداشتي مورد نظر را شناسايي كند و سپس مراحل زير را براي طراحي و انتشار پيام طي كند. با توجه به ماهیت فرایندی طراحی پیام، بايد توجه داشت كه انجام هر مرحله نيازمند تكميل مرحله قبل از آن است.

ادامه نوشته