مرکز آموزش بهورزی دشت آزادگان

به نام خدا

اهداف آموزشی:

1-    با مراحل طراحی پیام آشنا شوید.

2-    با تعریف پیام وپیام بهداشتی آشنا شوید.

3-    انواع پیام ها را بدانید.

4-    معیارهای پیام ثربخش را بدانید.

مراحل كلي طراحي پيام

براي طراحي پيام بايد چه مراحلي طي شود؟

   در اين قسمت به بحث راجع به مراحل كلي طراحي پيام در سلامت پرداخته مي شود. بايستي توجه داشت كه كارمند بهداشتي ابتدا بايستي بر اساس اولويت هاي منطقه تحت پوشش خود، مشكل بهداشتي مورد نظر را شناسايي كند و سپس مراحل زير را براي طراحي و انتشار پيام طي كند. با توجه به ماهیت فرایندی طراحی پیام، بايد توجه داشت كه انجام هر مرحله نيازمند تكميل مرحله قبل از آن است.

مرحله اول: شناخت و تقسيم بندي مخاطب يك برنامه ارتباطي

قبل از طراحي پيام بايد به سوالات زير پاسخ گفت:

1. مخاطبین اصلي پيام ما چه كساني هستند و چگونه مي توان آنان را دسته بندي كرد (بهترين راه دسته بندي آنان چيست؟).

2. اهداف ارتباطي (افزايش آگاهي، تغيير نگرش، تغيير رفتار و غيره) براي هر دسته از مخاطبين چيست؟

3. در حال حاضر، مخاطبين چه اعتقادات و باورهايي در زمينه موضوع پيام داشته و چه رفتارهايي را انجام
مي دهند؟

4. محتواي پيام بايد چگونه باشد؟ (آيا محتواي پيام ، آنان را براي توجه به موضوع برانگيخته است ؟)

5. آيا مخاطبين قادر به ادراك موضوع پيام هستند؟ (در اينجا بايد عواملي مانند سطح سواد، سن و علاقه به انجام تفكر انتقادي درباره موضوع در نظر گرفته شود).

6. مخاطبين، اغلب اطلاعات مربوط به موضوع پيام مورد نظر را از چه رسانه اي دريافت مي دارند؟ (كدام رسانه براي آنها معتبرتر،‌ دسترس تر و مقبول تر است؟).

چرا شناخت مخاطب، قبل از شروع طراحي پيام اهميت دارد؟

   پيام هاي بهداشتي اغلب توسط متخصصان در زمينه مسائل سلامت، طراحي مي گردند. درك بهتر اين موضوع كه چرا افراد رفتارهاي سالم يا پر خطر را انجام مي دهند، براي به حداكثر رساني تاثير پيام بر مخاطبين پيام حائز اهميت است. قبل از طراحي پيام، بايد ويژگي ها و مختصات مخاطب شناسايي شود. لذا، يكي از وظايف مهم طراح پیام،‌ شناخت مخاطب مي باشد.

مرحله دوم: طراحي اوليه پيام

   اين مرحله بر اساس نتايج به دست آمده از مرحله اول و اصول و قواعد كلي طراحي پيام، انجام مي شود.

مرحله سوم: پيش آزمون پيام

   پيش آزمون پيام مي تواند با روش هاي مختلفي مانند اخذ نظر متخصصان، برگزاري مصاحبه هاي انفرادي يا جلسات بحث گروهي متمركز با مخاطبين انجام شود.

مرحله چهارم: انتشار نهايي پيام توسط كانال مناسب

   انتخاب كانال مناسب بايد با توجه به يافته هاي مرحله اول باشد. انتخاب كانال بايد با توجه به عواملي چون كانال ارجح براي مخاطبين، دسترسي آنان، مساله قيمت (هزینه ها)، پوشش رسانه، سطح سواد مخاطب، ويژگي هاي اجتماعي-اقتصادي-فرهنگی، سن و جنس مخاطب انجام شود. پس از انتخاب كانال، پيام طراحي شده بايد به اطلاع مخاطب رسانيده شود. بايد توجه داشت كه تكرار بيش از حد و ارائه يك پيام واحد از خلال يك رسانه سبب خستگي مخاطب شده و توجه او به پيام را كاهش مي دهد. رسانه انتخاب شده براي ارائه پيام بايد از نظر مخاطب معتبر بوده و عامه پسند باشد. لذا بهتر است براي رساندن پيام به مخاطب از پيام هاي متنوع و كانال هاي متعدد استفاده  شود.

پيام چيست؟

   يک پيام، واحد مجزايی از داده های انتقال يافته از طريق توانايی های حسی مانند بويايی، چشايی، لامسه، شنوايی و بينايی می باشد. وقتی داده ها توسط گيرنده به طور صحيح دريافت شوند به اطلاعات تبديل می شوند. پيام ها به منظور اهداف متعددی مانند آگاه کردن، سرگرم سازی، ترغيب کردن، خشمگین کردن يا آرام سازی به گيرنده انتقال می يابند. طراحی پيام يک فرآيند نظام مند و هدف مند از تصمیم گيری در مورد محتوا و نحوه ارائه پيام است. بيشتر ما پيام ها را از روی عادت يا غير هوشيارانه طرح می کنيم.

پيام بهداشتي چيست؟ 

   پيام هاي بهداشتي شامل آن دسته از پيام هاي ترغيب كننده اي هستند كه براي تغيير رفتار افراد در حوزه سلامت طراحي مي شوند. آنها نه تنها مي توانند به منظور تغيير رفتارهايي مانند استعمال سيگار يا فعاليت فيزيكي ناكافي استفاده شوند، بلكه مي توانند در زمينه تغيير رفتارهايي چون پيروي از رژيم هاي درماني يا گزارش موارد بيماري به سازمان هاي بهداشتي نيز استفاده شوند. نقش طراح پيام، جمع آوري اطلاعات از مخاطبين، تفسير، تحليل و در نهايت طراحي پيامي است كه بتواند با مخاطب ارتباط مناسبي برقرار كند. اطلاعات به دست آمده از مخاطبين مي تواند در انتخاب نوع رسانه اي كه بايد جهت انتقال پيام طراحي شود، مشخصه و ويژگي پيامي كه بايد توليد گردد و انتخاب محتواي پيام، مفيد واقع شود. به عنوان مثال مشخصات دموگرافي مخاطبين مانند سن، جنسيت، قوميت، شغل، تحصيلات، مذهب، وضعيت اقتصادي و غيره بر توانايي آنان جهت تفسير پيام هاي طراحي شده و دريافت معني پيام تاثیر گذار مي باشد، لذا اين عوامل بايد قبل از طراحي پيام در نظر گرفته شده و مشخص شوند. 

مفهوم پيام در ارتباط

   ارتباط يك ابزار براي شكل گيري و نفوذ بر تصميمات افراد و جامعه مي باشد كه در نهايت سبب افزايش سلامت و پيشگيري از بيماري مي شود. رفاه انسان تحت تاثير عوامل متعددي مانند رفتارها و محيط هاي اجتماعي آنان قرار دارد. در طول دهه گذشته، انجام انواع رفتارهاي پرخطر و ناسالم مانند خوردن غذاي چرب، كشيدن سيگار، استفاده غير قانوني از دارو و غيره به خصوص در جوانان، به سرعت افزايش يافته است. اين امر نياز به انواع اقدامات پيشگيري كننده را خاطر نشان مي سازد. از ارتباط مي توان به عنوان يك ابزار جهت شكل دهي و نفوذ بر تصميمات افراد و جامعه، در راستاي سلامت و پيشگيري از بيماري، استفاده كرد. افراد باید در مورد رژیم غذایی، فعالیت جسمانی، غربالگری، رژیم های درمانی و انجام سایر رفتارهای سالم تصمیم گیری کنند و برای این مهم، اطلاعات را از منابع مختلف دریافت می دارند. افراد ممکن است تحت تاثیر تجارب شخصی به انجام یک رفتار بپردازند و یا با بیان و مشاهده انجام رفتار توسط دیگران یا شنیدن از کارکنان بهداشتی یک رفتار خاص را انجام دهند. در برخی موارد، بین کاری که افراد انجام می دهند و آنچه باید انجام دهند، تناقض وجود دارد ( و به تعبیری، مردم آن طور که می خواهند ، نه آن طور که می دانند، عمل می کنند). در اینجا کارکنان بهداشتی وظيفه دارند افراد را برای شروع یا ادامه یک رفتار سالم تشويق كنند. دو سوال اساسی که در این رابطه مطرح می شود آن است که آیا پیام های بهداشتی توسط افراد شنیده می شود یا خیر؟ و آیا پیام های ارائه شده توسط کارکنان بهداشتی دارای قدرت ترغیب کنندگی می باشند یا خیر؟ پیام های بهداشتی باید اطلاعات را متناسب با رفتار و دغدغه های افراد ارائه دهند. افراد نه تنها باید پیام را متناسب بدانند، بلکه باید به رفتارهای توصیه شده در پیام نیز عمل کنند.

انواع پيام ها :

بر حسب مخاطب و موضوعات مورد بحث، سه دسته پيام آگاهي دهنده، آموزشي و ترغيب كننده طراحي مي شوند (در ادامه به اختصار شرح داده خواهد شد) .

1. پيام هاي آگاهي دهنده:

پيام هايي با هدف افزايش آگاهي و هوشياري مخاطب راجع به موضوع بهداشتي، آگاه كردن افراد براي اينكه بدانند چه كسي بايد فلان رفتار را انجام دهد، نوع رفتارها و كارهايي كه بايد انجام شود و ‌زمان و مكان انجام رفتارهاي توصيه شده، طراحي مي كنند. اين پيام ها، ماشه فعال سازي مخاطبان مستعد و آماده براي انجام رفتار مي باشند و  افراد را براي جسجوي اطلاعات بيشترترغیب می نماید. در واقع اين قبیل پيام ها، مخاطب را حساس مي نمایند.

به منظور نيل به اهداف زير طراحي مي شوند:

الف) ايجاد شناخت درباره موضوع يا رفتار خاص براي بخش بزرگي از جمعيت

ب) نشان دادن و بيان اين مساله كه مشكل بهداشتي مورد نظر مهم است.

پ) ارائه اطلاعات جديد و آسان درباره موضوع بهداشتي مورد نظر

ت) برانگيختن فعاليت داوطلبانه در بين مخاطبين مستعد و آماده

ث) تحريك ارتباط بين فردي در شبكه هاي غير رسمي

ج) تشويق به جستجوي اطلاعات بيشتر درباره موضوع يا مساله مورد نظر

خ) حساس سازي افراد براي رويارويي با پيام هاي خارج از بسيج اطلاع رساني

دو هدف آخر يعني حساس سازي و جستجوي اطلاعات، در مراحل پيشرفته فرايند تغيير تحقق می یابند.

نمونه ای از پیام های آگاهی دهنده:

- آيا مي دانيد احتمال ابتلا به بيماري قلبي- عروقي در افراد مبتلا به دیابت 3 تا 4 بار ، بيش از ساير افراد است؟

- آيا مي دانيد بيش از 65 درصد مبتلایان به ديابت ، در اثر بيماري های قلبي-عروقي فوت مي كنند؟ 

2. پيام هاي آموزشي: 

، بايد اطلاعاتي در مورد اينكه فرد چگونه بايد رفتار خاصی را انجام دهد، به او ارائه دهيم. لذا نيازمند ارائه دانش و مهارت به افراد مي باشيم. اگر اجزاء رفتار مورد نظر داراي جزئيات پيچيده باشد، پيام بايد مخاطب را با يك طرح اوليه و آسان آموزش دهد. اگر افراد اطمينان كافي براي انجام رفتار نداشتند، پيام بايد راه كارهايي براي افزايش كارآمدي فردي ارائه دهد و فرد را تشويق كند. اگر مخاطبين ما تحت فشار همتايان يا رسانه هاي ديگر قرار دارند، پيام هاي آموزشي مي تواند مهارت هاي سواد رسانه و مقاومت در برابر فشار همتايان را تعليم دهد.

نمونه  ای ازپیام آموزشی:

بررسي منظم فشار خون، چربي هاي خون و ميزان قند خون براي شناختن خطر ابتلا به بيماري قلبي-عروقي  و مديريت اين بيماري مهم هستند. لذا پزشك شما بايد فشار خون، قندخون و چربي خون شما را بطور منظم بررسي كند

3. پيام هاي ترغيب كننده:

در برخي مواقع، نيازمند ارائه پيام هايي هستیم كه نشان مي دهند كه چرا افراد بايد رفتار خاصی را انجام دهند و يا از انجام آن خودداري كنند. در اين نوع پيام، تمركز اصلي بر تغيير يا ايجاد نگرش است. بسيج اطلاع رساني در مواجهه با مخاطبيني كه تمايل بيشتري به تغيير دارند، به نحو ساده تري مي تواند نگرش هاي مثبت را تقويت نماید، رفتارهاي سالم گذشته را مستحكم كند و امكان تداوم رفتار توصيه شده را در طول زمان افزايش دهد. به وسيله جاذبه هاي متعدد مثبت و منفي مي توان پيام هاي ترغيب كننده طراحي نمود. نسبت بزرگي از پيام هايي كه در بسيج هاي سلامت به منظور ترغيب افراد طراحي مي شوند، از "ترس" به عنوان يك جاذبه استفاده مي كنند.

در پوستر شماره 1 يك پيام ترغيب كننده با عنوان " فلج اطفال: تفاوت بين اين دو تصوير زياد است، فرق در خوردن يا نخوردن قطره فلج است"، براي تشويق والدين به انجام واكسيناسيون فلج اطفال نشان داده شده است. در اين پوستر پيامدهاي جسماني ناشي از عدم دريافت قطره فلج اطفال نشان داده شده است. در پوستر شماره 2 نيز يك پيام تصويري ترغيب كننده جهت پيشگيري از كشيدن سيگار ارائه شده است.

                   پوستر شماره 1                                                                        پوستر شماره 2

معيارهاي لازم در طراحي و بررسي پيام هاي ترغيب كننده :

1. پيام بايد توجه مخاطب را جلب و همچنين حفظ نمايد.

   اگر شما نتوانيد توجه مخاطب خود را با يك پيام جلب كنيد، قطعا نمي توانيد به اهداف خود دست يابيد. هر چه مخاطب شما بيشتر در مورد پيام تفكر كنند، به همان نسبت احتمال تغيير آگاهي، نگرش و رفتار او افزايش
مي يابد. براي جلب توجه، ايجاد جذابيت و برانگيختگي در پيام مي توان از متن، رنگ، تصاوير و گرافيك هاي با كيفيت بالا استفاده نمود. به عنوان مثال در پوستر زير عواملي چون انتخاب رنگ هاي متضاد، سوالي بودن جمله و غيره سبب جلب توجه مخاطب مي شود.

2. مفهوم كليدي را بايد در شروع پيام ارائه نمود.

   مهم ترين مفهومي كه لازم است به مخاطب، در جهت پذيرش رفتار توصيه شده، ارائه گردد،‌ بايد در شروع پيام گذاشته شود. با اين كار حتي مخاطبين آشفته يا مخاطبيني كه علاقه كمي به موضوع پيام دارند، مفهوم كليدي پيام را دريافت مي دارند. در واقع بايد:

الف) ابتدا مهم ترين اطلاعات را ارائه كرد.

ب) سپس در مورد كاري كه مخاطب بايد انجام دهد،‌ توضيح داد.

ج) در نهايت، اهميت رفتار توصيه شده براي مخاطب توضيح داد.

3. پيام بايد واضح و روشن باشد.

   اين پيام كه "براي ابتلاء به اچ.آي.وي/ايدز کافي است در موقعيتي پرخطر قرار گيريم و نتوانيم تصميم درستي بگيريم" ، " ويژگي هاي چربي شير مادر سبب مي‏شود شيرخوار خوب وزن بگيرد" و " غفلت درباره بهداشت رواني مي‌تواند عاملي در بروز اختلالات رواني كودك باشد "پيام هاي روشن و واضحي نيستند، چرا كه در پيام اول، اطلاعات كافي در مورد موقعيت پر خطر ارائه نشده است و پيام مبهم و سر بسته ارائه شده و در پيام دوم نيز اطلاعات زمينه اي در مورد اينكه چه ويژگي هايي از شير مادر است كه سبب افزايش وزن مناسب كودك مي شود، ارائه نشده است. در پيام سوم نيز غفلت درباره بهداشت روان جمله اي نامفهوم مي باشد و بهتر بود واضح تر بيان شود. 

   پيام واضح و روشن، بايد رفتارهاي مورد انتظار از مخاطب، دلايل انجام آن رفتارها و شواهد لازم پيرامون آن و هر گونه اطلاعات و تعاريف زمينه اي،‌ به روشني بيان شود. عواملي مانند زبان و نوع نوشتار، ‌ميزان محتوا، زمينه (متن، تصوير و ...) و تكرار مي توانند وضوح پيام را افزايش و يا كاهش دهند. براي افزايش وضوح پيام بايد نكات زير را در نظر داشته باشيد:

1. به جاي كلمه هاي مبهم و خنثي مانند "تقريبا و احتمالا" بايد از عبارت هاي قوي تر مانند "قطعا، به احتمال زياد" استفاده كرد.

2. به جاي اينكه بگوييد مقدار کافی از این پودر را استفاده کنید"، بگوييد "یک قاشق چایخوری از این پودر استفاده کنید".

3. براي طراحي پيام، از آمارها با احتياط استفاده كنيد. بيشتر افراد خطر سانحه هوايي يا اتومبيل را بيش از حد برآورد مي كنند،‌ در حالي كه خطر سكته قلبي يا مغزي را كمتر از حد موجود برآورد مي كنند. شايان ذكر است كه مقايسه خطر مي تواند مفيد باشد (به خصوص مقايسه خطرات كمتر مسلم ( بديهي) با خطراتي كه براي عموم مسلم است). البته بايد در نظر داشت كه اين قبیل مقایسه ها بايد با دقت انجام شود. دو خطر مقايسه شده بايد قابليت مقايسه با يكديگر را داشته باشند و از دو جنس كاملا متفاوت و دور از يكديگر نباشند‌، چرا كه مخاطب پيام را انكار مي كند. در پوستر شماره 1 یک مقایسه مناسب بین ارزش غذایی یک لیوان شیر با نوشابه صورت گرفته است. از آنجا که این دو در دسته آشامیدنی ها قرار دارند، مبنای مقایسه مناسب می باشد.

   ضمنا خطر را به صورت كيفي (مثلا بسياري و ...) بيان نكنيد، چون افراد مختلف از آن تفسيرهاي مختلفي
مي كنند.

4. رفتارهاي توصيه شده در پيام، ‌بايد آسان باشند.

  در برخي از مواقع، رفتار توصيه شده براي مخاطب قابل پذيرش نيست، چرا كه انجام آن رفتار نيازمند تلاش فراوان و منابع زياد مي باشد. لذا بايستي رفتارهاي ساده تر‌كه موانع كمتر،‌ آساني بيشتر و جذابيت بهتري دارند، در پيام ارائه شود.

   ضمنا راه حل پيشنهادي بايد با افعال و كلمات ساده بيان شود. به اين پيام توجه كنيد " انجام اقدامات ايمني
مي تواند انتقال بيماري هاي مرتبط از راه غذا را كاهش دهد". در واقع اين پيام به مخاطب انجام مجموعه اي از اقدامات ايمني را توصيه مي كند، اما در مورد جزئيات اين اقدامات اطلاعاتي ارائه نمي دهد. مي توان پيام را به شكل زير تغيير داد:

اين قوانين را دنبال كنيد تا از راه غذا بيمار نشويد:

- گوشت را تا زماني كه مغز آن پخته شود، بپزيد.

- دست هاي خود را بعد از دست زدن به گوشت خام بشوييد.

- ميوه و سبزي هاي تازه را قبل از مصرف بشوييد.

5. پيام بايد از محرك هاي موثر استفاده كند.

   طراحي يك پيام ترغيب كننده در ارتباط، چيزي بيشتر از يك تقاضاي ساده از مخاطب براي پذيرش رفتار توصيه شده مي باشد. شما بايد اين موضوع را روشن كنيد كه مخاطبين شما،‌ چرا بايد به انجام رفتار توصيه شده در پيام علاقمند شوند.

   براي مثال در بعد اجتماعي، محرك ها براي بايدهاي انجام رفتار مي تواند شامل افزايش پذيرش اجتماعي، جذابيت جسماني، متانت و غيره باشد كه سبب افزايش دوستي ها و قدرت فرد مي گردند. محرك هاي اجتماعي براي نبايدهاي انجام رفتار مي تواند شامل رد پذيرش از طرف ديگران، ظاهر غير جذاب، انزواي اجتماعي، پريشاني و غيره باشد كه سبب كاهش اعتماد ديگران به فرد و تضعيف او مي گردد.

راه هاي افزايش اثربخشي محرك ها عبارتند از:

الف) محرك ها در صورتي تاثير بيشتري دارند كه مخاطب فكر كند كه آنها بي نهايت منفي يا مثبت هستند و احتمال زيادي وجود دارد كه آنها انفاق بيافتد. مثلا این پیام که” آیا هیچ وقت به پس اندازهای که به دنبال ترک سیگار، عاید شما می شود، فکر کرده اید؟" در واقع نوعی محرک مثبت در زمینه ترک سیگار می باشد.

ب) بيشتر بسيج سلامت بر نتايج منفي ناشي از انجام رفتار ناسالم تمركز و تاكيد مي كنند. اين امر
مي تواند توجه و حساسيت مخاطبين پيام را كاهش دهد. يك راهبرد انعطاف پذیرتر آن است كه در پيام طراحي شده، منافع ناشي از انجام رفتار ناسالم کم اهمیت و بي ارزش جلوه داده شود. به عنوان مثال به جاي اينكه بيان شود "به اصرار دوستان خود براي كشيدن سيگار، نه بگوييد" بيان شود كه "سيگار كشيدن نشانه پيوستگي واقعي با دوستان نيست". در واقع در اين پيام يكي از منافع سيگار كشيدن كه همان پيوستگي با دوستان است كم ارزش نشان داده شده و بی اهمیت نشان داده شده است. 

ج) مطمئن شويد كه همه جاذبه ها بر پايه ارزش هاي موجود مخاطبين پيام طراحي شده اند. بايد از خودتان سوال كنيد كه آيا اين جاذبه ها متناسب با نياز مخاطب و موقعيت آنها است يا خير؟ يا اينكه مخاطب در مورد محرك مورد استفاده شما چه فكري مي كند؟ در واقع تجزيه و تحليل مخاطب و پيش آزمون پيام مي تواند ما را به اين امر مطمئن سازد كه محرك هاي مورد استفاده اثربخش هستند. به عنوان نمونه اگر شما پیامی که با هدف کاهش مصرف گوشت خوک در کشور اسلامی طراحی کنید، از آنجا که با توجه به اعتقادات اسلامی، خوردن گوشت خوک حرام می باشد و در جامعه هم یافت نمی شود، لذا چنین پیامی متناسب با نیاز و موقعیت مخاطب نمی باشد. در قسمت پيش آزمون پيام اين مطلب بیشتر توضيح داده شده است.

6. بايستي شواهد و مدارك كافي براي تهديدات و مزاياي انجام يا عدم انجام رفتار در پيام ارائه شود.

   طراحان پيام بايد مدارك و شواهد قابل باور در مورد واقعي بودن و احتمال زياد وقوع تهديدها (مرتبط با عدم انجام يك رفتار) و مزاياي رفتار توصيه شده براي كاهش تهديد ارائه دهند. مخاطبين بايد متقاعد شوند كه رفتار توصيه شده، تهديد مورد بحث را كاهش مي دهد. ارائه اين مدارك موضوع چالش برانگيزي است،‌ چرا كه شواهد و مدارك مختلف براي مخاطبين مختلف،‌ يكسان عمل نمي كند. به عنوان مثال مخاطبيني كه به موضوع پيام علاقمند شده اند، ‌به بيانات تخصصي، آمارها و مستندات بهتر پاسخ مي دهند و مخاطبين كمتر درگير (موضوع) به مثال هاي دراماتيك و پاداش ها پاسخ مي دهند.

7. ارائه دهنده پيام بايد يك منبع معتبر اطلاعات باشد.

   پيام دهنده فردي است كه به ارائه اطلاعات،‌ تشريح رفتار يا ارائه يك پاداش مي پردازد. منبع پيام بايد اعتبار داشته باشد. اعتبار منبع پيام، نقش مهمي در ترغيب مخاطبين ايفا مي كند و صحت اطلاعات ارائه شده را افزايش مي دهد. پيام دهنده معتبر مي تواند در جلب توجه، روشن ساختن مفاهيم انتزاعي (مجرد)،‌ الگوسازي پيرامون عملكرد و نتايج، آسان سازي يادسپاري و حفظ عقايد شكل يافته مخاطب كمك فراوان نمايد. اعتبار منبع،‌ افراد را براي داشتن نگرش صحيح بر مي انگيزاند. پيام دهنده مي تواند يك آدم مشهور (مثل يك ورزشكار يا بازيگر معروف)، مقام رسمي (رهبر يا رئيس يك سازمان)، افراد متخصص (پزشك يا محقق)،‌ هنرمندان تئاتر و حتی یک سازمان و یا مؤسسه معتبر باشد. یک پیام دهنده ممکن است در بعضی موقعیت ها بهتر عمل کند. مثلا يك پزشك مي تواند در يك بسيج اطلاع رساني به خوبي با مخاطب ارتباط برقرار كند، اما در موقعيت ديگر خسته كننده و غير موثر عمل كند. به صورت كلي اعتبار پيام دهنده تحت تاثير عواملي مانند قدرت، تخصص، اعتماد، راستگويي، جذابيت و مشابهت با مخاطب قرار مي گيرد. لذا طراحان پيام بايد از افراد يا سازمان هايي انتخاب شوند كه اعتبار بالايي نزد مخاطبين هدف داشته باشند. در بسياري از بسيج سلامت منبع علاوه بر معرفی خود، علاقه اش را به مخاطبین نشان می دهد. مثلا  در يك بسيج اطلاع رساني در زمينه كاهش وزن در ايالات متحده منبع ارتباط خود را اين گونه معرفي كرده بود “من ريچارد كامرون هستم. به عنوان يك پزشك، شغل من افزايش سلامت آمريكايي هاست”. متا آناليزهاي انجام شده نشان داده اند كه هنگامي كه پيام براي مخاطبين كمتر مهم و جالب است و كمتر درگير موضوع شده اند، اعتبار منبع از اهميت زيادي برخوردار مي شود.

   ضمنا قصد و نيت ترغيب كنندگي او در جريان ارتباط، مساله مهمي است. مطالعات نشان داده اند كه مخاطبين به نيت ( هدف) ترغيب كنندگي منبع پيام (فرستنده) فكر مي كنند و بررسي مي كنند كه آيا نيت و هدف فرستنده، تهديد كننده آزادي آنها است يا خير. براي اجتناب از واكنش مخاطبين، پيام بايد با چنان مهارتي طراحي شود كه نيت ترغيب كنندگي فرستنده معلوم نشود.

8. پيام بايد باورکردنی باشد. 

   پيام ها بايد واقعي باشند. براي طراحي پيام هاي قابل باور بايد به موارد زير توجه شود:

الف) ادعاها (خواسته هاي) يا مثال هاي افراطي نبايد در طراحي پيام استفاده شود.

ب) از داستان هاي (حوادث) دراماتيك نبايد در طراحي پيام استفاده كرد.

پ) پيام بايد اطلاعات صحيح و غير گمراه كننده به مخاطب ارائه دهد.

9. پيام بايد از لحن و نحوه بيان مناسب براي مخاطب استفاده كند.

   لحن و نحوه بيان پيام مي تواند بم، زير، ‌خشن، نازك و ... باشد. به طور كلي برخي از انواع لحن كه كمتر خسته كننده و يا ملايم اند مناسب ترند. از لحن كسالت آور يا آمرانه اجتناب كنيد.

10. در طراحي پيام بايد از جاذبه هاي متناسب با مخاطب استفاده كرد.

   جاذبه هاي منطقي براي مخاطبين علاقمند به موضوع مناسب اند و جاذبه هاي هيجاني براي مخاطبيني مناسب است كه در حال حاضر به موضوع پيام علاقمند نيستند. اگر شما مخاطب تان را ترسانيده ايد، مطمئن باشيد كه حتما راهي براي كاهش تهديد به آنها ارائه داده ايد. اگر شما مخاطبين تان را مضطرب كنيد و راهي براي كاهش اضطراب به آنها ارائه نكنيد، پيام شما را ناديده مي انگارند و بر طبق آنچه در پيام توصيه كرده ايد عمل نمي كنند.

11. پيام نبايد اهانت آميز باشد و سبب سرزنش فرد شود.

   اين امر ممكن است نا آگاهانه و بدون قصد، در پيام هاي طراحي شده شما وجود داشته باشد. بايد توجه داشت كه پيام به سرزنش و ملامت مخاطب نپردازد، ‌چرا كه اكثر رفتارهاي پيچيده مثل غذا خوردن،‌ سيگار كشيدن و غيره هميشه حاصل يك انتخاب ساده فردي نيستند و بايد به نقش محيط هاي اطراف فرد اذعان داشت. بايد به افراد كمك كرد تا بر محيط هاي خود غلبه كنند و نبايد ادعا كرد كه آنها اشتباه كرده اند و همه مسئوليت ها به عهده خود آنهاست. اين پيام كه گسترش اچ.آي.وي/ايدز محصول نا آگاهي شماست، دقيقا به سرزنش فرد مي پردازد و طراح پيام بايد اين موضوع را در نظر داشته باشد.  در پوستري در مورد آنفلونزا يك پيام با اين مضمون كه " در خانه بمانيد، اگر شما بيمار هستيد" طراحي شده بود. پيش آزمون پيام نشان داد كه اكثر مخاطبان، اين پيام را اهانت آميز مي دانستند و از آن رنجيده خاطر شده بودند. 

گردآورنده : احمد جلالی - کارشناس آموزش سلامت