استرس گرمایی
استرس گرمایی
مقدمه
بیشتر کارها نیاز به کار کردن در محیطهای گرم دارند چه در بیرون چه در داخل.کار کردن در گرما و انجام کار فیزیکی سنگین می تواند بر سیستم سرمایشی بدن تاثیر داشته باشد.یک کارگر وقتی که استرس گرمایی را تجربه می کند که بدن قادر نباشد خود را خنک کند.اگر استرس گرمایی در مراحل اولیه شناخته و درمان نشود شرایط خیلی جدی و حتی کشنده ممکن است به طور سریع گسترش یابد.
کارگرانی که احتیاج دارند در محیط گرم کار کنند باید به اندازه کافی آمادگی لازم را برای مقابله با استرس گرمایی داشته باشند.فعالیتهای کاری بیرون اغلب در طول ماههای گرم تابستان افزایش می یابد،مخصوصا ساخت بام،جنگلداری ،مقابله باآتش و جاده سازی .در فعالیتهای کاری داخلی در محیطهای گرم کارگران هم در طول سال با گرما مواجهه دارند.این شامل کارکردن در صنایع خمیر سازی ،کاغذسازی،اتوشویی،نانوایی،ساخت و تولید فولاد،دیگ بخار و کار نزدیک کوره های سیمان که کشاورزان با اشعه خورشید و گرما در مواجهه می باشند.کارگرانی که با محیطهای گرم مواجهه دارند باید ملزم به پیشگیری از استرس گرمایی و شناخت علائم اولیه استرس گرمایی در خودشان و کارگران دیگر شوند.
استرس گرمایی می تواند منجر به یک سلسله از مشکلاتی از قبیل جوشهای پوستی ،گیجی وتشنج و بیهوشی شود.نشانه های اولیه ی استرس گرمایی مانند خستگی مفرط خواب آلودگی ،تحریک پذیری،عدم ثبات و تعادل در تصمیم گیری می تواند منجر به حوادث جدی شود.عدم درمان فوری این نشانه ها می تواند سریعا شرایط بحرانی از قبیل تشنج و بیهوشی را گسترش دهد.
استرس گرمایی چیست؟
دمای معمولی بدن بین ۳۶تا۳۸ است.وقتی که این دما از این حد بالاتر رود بدن با آزاد کردن مقداری گرما واکنش نشان می دهد.اما گرمای وارده به بدن بیشتراز حدی باشد که بدن بتواند با دفع گرما دمای خود را کاهش دهد بدن شروع به گرم شدن می کند و شخص به استرس گرمایی نزدیک می گردد.مشکلاتی را که از طریق گرما سلامتی را دچار اختلال می کنند بیماریهای ناشی از گرما گویند.این بیماریها زمانی اتفاق می افتند که شخص مشغول انجام کارفیزیکی سنگین و در محیط گرم و مرطوب است در این صورت مقدار زیادی آب همراه بانمک از بدن دفع می گردد.برای جلوگیری از استرس گرمایی تمام کارگران باید تمام منابع ایجاد گرما را بشناسند و بدانند که بدن چگونه گرمای اضافی را از خود دفع می کند.
دمای معمولی بدن بین ۳۶تا۳۸ درجه سانتی گراداست.مرکز تنظیم درجه حرارت در هیپوتالامس است. لذا وقتی دمای بدن در اثر فعالیتهای فیزیكی ، یا كار در محیطهای داغ وگرم بالا می رود سیستم محافظتی انسان جهت كنترل دمای بدن شروع به فعالیت می كند .در محیط های گرم به منظور تنظیم دمای بدن ،کاهش دما به دو طریق انجام میگیرد
- الف افزایش میزان دفع حرارت
- ب- کاهش تولید حرارت
افزایش دفع حرارت به 3 طریق انجام می گیرد
1-تحریک غدد مولد عرق
2-تحریک اعصاب متسع کننده عروق پوست
3- مهار عملکرد قسمت خلفی هیپوتالاموس
تحریک غدد مولد عرق: تولید وتبخیر عرق یکی از مکانیسم های اصلی از دست دادن حرارت است که تحریک این غدد توسط هیپوتالاموس سبب می گرددکه میزان تعریق افزایش یافته و در نتیجه از طریق تبخیر ،عرق بیشتری دفع گردد.
تحریک اعصاب متسع کننده عروق پوست :اتساع عروق پوست باعث افزایش انتقال خون از اعضاء درونی به سطح خارجی پوست شده و دفع حرارت را به محیط اطراف بیشتر می کند.
مهار عملکرد قسمت خلفی هیپوتالاموس : با مهار این قسمت از مغز ازتنگ شدن عروق جلوگیری شده واتساع آنها بیشتر شود.
موارد مانع تولید یا تبخیرعرق
مواردی که مانع تولید یا تبخیر عرق می شوند وحساسیت را نسبت به آسیب های گرمایی افزایش می دهد عبارتند از:چاقی، بیماری پوستی ، کاهش فشار خون ، بیماریهای قلبی، کاهش فشار خون ، مصرف الکل، داروهای کاهش دهنده تعریق و کاهش جریان خون پوست ( مثل آتروپین، فنوتیازینها، دیورتیک ها، آنتی هیستامین، بتابلوکرها000) عفونت ، سرطان، سوء تغذیه وبیماریهایی که موجب ناتوانی وضعف جسمانی می گردند.
سن و جنس نیز بر حساسیت فرد نسبت به آسیب های ناشی از گرما تاثیر می گذارند اصولا پس از 40 سالگی ،شروع تعریق به تعویق افتاده ،حجم عرق کاهش می یابد وسیستم قلبی – عروقی توانایی کمتری برای تطابق پیدا می کند زنان نیز شرایط کاری مساوی توانایی کمتری برای کار در محیط گرم دارند.
1-عوارض ناشى از گرما : اين عوارض دو گروه هستند :
1-عوارض خفيف كه شامل سوختگي پوست و جوش هاي گرمايي است.
2-عوارض شديد كه شامل كرامپ گرمايى وگرما زدگى و ضعف گرمايى است وسنکوپ گرمایی است.
- کرامپ گرمایی (گرفتگی عضلانی)
اين عارضه در كارگراني كه در محيط هاي گرم كار بدني سنگين انجام ميدهند ديده ميشود. اين عارضه در كارگران معادن-مزارع نيشكر-كوره هاي ذوب فلزات و شيشه سازي در مناطق گرم ديده ميشود.
علايم بيمارى
پيش از علايم مخصوص بيمارى كارگر به سر گيجه و سردرد خفيف دچار ميشود.آغاز كرامپ گرمايى ناگهاني بوده و درد شديدى در ناحيه دست و بازو و سپس در ناحيه پا و شكم ايجاد ميشود كه ممكن است در موارد شديد باعث اسپاسم شود.
علت –درمان-پیشگیری : علت اصلي ايجاد بيمارى عرق زياد و از دست دادن آب است.
درمان: ابتدا شخص را از محيط گرم دور نموده و سپس به او مايعات نمكدار خورانيده و در صورت لزوم بايد تزريق داخل وريدي انجام داد.
پيشگيرى : در مشاغلي كه خطر اين بيماري وجود دارد قرصهاى نمك يك گرمي در كنار آب سرد كن ها جهت استفاده كارگران قرار داده ميشود
ب-گرمازدگی
آغاز اين بيماري ناگهاني بوده و بيمار يه دفعه بيهوش ميشود.پوست بيمار بسيار گرم و خشك ميشود و نبض خيلي تند ميزند.
علت بيمارى: ناتواني مركز تنظيم حرارت بدن در مغز به علت اثر مستقيم حرارت است.
درمان: بايد پوست را خنك كرد و مرطوب نگه داشت.حتي ميتوانيم فرد را در وان آب يخ قرار دهيم.
گرمازدگی: واکنش-فوریت پزشکی
- § با فوریت پزشکی(آمبولانس) تماس بگیرید.
- § شخص را به محیط خنک و سایه دار منتقل کنید.او را تنها نگذارید. فرد را به پشت بخوابانید اگر شخص دچار حملات صرع شده اشیائی که به او بسته شده از او جدا کنید تا نتواند به آنها ضربه بزند.اگر فرد دچار ناراحتی معده است او را به یک طرف بخوابانید.
- § لباسهای ضخیم و بیرونی را از بدنش در آورید.
- § اگر فرد آمادگی کافی برای نوشیدن هر چیزی را دارد و معده اش ناراحتی ندارد مقدار کمی آب خنک به او بدهید.
- § سعی کنید با باد زدن او را خنک کنید.پوست او را با اسپری آب سرد،لباس مرطوب یا ملحفه مرطوب خنک کنید.
- § اگر یخ در دسترس است ، کیسه های یخ را در زیر بغل و کشاله ران فرد بگذارید.
- § ج)ضعف گرمایی(خستگی ناشی از گرما) شایعترین بیماری ناشی از گرما است.
- § در اين بيماري شروع بيماري آهسته است و بيمار از ضعف و خستگى و سر گيجه رنج مى برد.
علايم بيمارى
- اسهال و استفراغ وجود دارد و بر خلاف بيماري قبل پوست فرد مرطوب و درجه حرارت بدنش حدود 39.5است و نبضش تند و ضعيف ميزند.
علت بيمارى : ضعف گردش خون در جبران مايعات از دست رفته است.
درمان: تجويز محرك هاى قلبي و عروقي و تزريق سرم نمكى .
فاكتورهاي محيطي که در ریسک بیماری های ناشی از گرما دخالت دارند.
- § نور مستقيم خورشيد،گرما و رطوبت
- § نور مستقيم خورشيد بزرگترين ريسك محسوب مي شود.
- § محدوديت جابجايي هوا.
- § كمبود يا نبود باد.
- § -تجهیزات گرما زا (در صنایع مانند موتور ها گرما را افزایش می دهند
- § -بار کاری زیاد و فعالیتی که فرد انجام می دهد.
کنترل گرما: سه روش كنترل گرما در محيط كار وجود دارد:
1-کنترل مهندسی
2-كنترل ادارى
3-استفاده از وسايل حفاظت فردى
کنترل مهندسی
ازروشهای کنترل مهندسی می توان موارد زیر را نام برد
کنترل درچشمه(جداسازی،کاهش میزان نشر از سطوح داغ، عایق گذاری عایق پیچی لوله های بخار، سپر گذاری در مقابل تابش)
1- تهویه مکشی موضعی
2- سرمایش موضعی در ایستگاه کار
3- تهویه عمومی
2-روش های مدیریتی
الف)كاهش فعاليت هاى غير ضرورى كارگران
ب) استراحت كارگر و عدم تماس مداوم با گرما
ج)در دسترس قرار دادن آب خنك براى كارگر
د)معاينات كارگران
ه) آموزش كارگران
و)سازش كارگران با گرما
مدیریت تنش گرما در صنعت شامل موارد زیر است:
1- آموزش به کارگران
- کارگران وسرپرستانی که در محیط کار خود با گرما مواجهه دارند باید دوره آموزشی ایمنی را طی کنند تا نسبت به نکات زیر اطلاعاتی کسب کنند
- § اطلاعاتی درباره سازش با گرما
- § اطلاعاتی در ارتباط با جایگزین کردن آب ونمک
- § اطلاعاتی در ارتباط استفاده از لباس وتجهیزات حفاظتی
نسبت کار-استراحت
- یکی از موارد کنترل مدیریتی تنش های گرما ،برنامه ریزی کار واستراحت است.دورهای استراحت باید قبل از آنکه خستگی شدید رخ بدهدشروع شود
- در صورت امکان کارهای گرم در ساعاتی از روز که سردتر است انجام گیرد(صبح زود،بعد الظهر ،دیر وقت یا عصر)
- -برنامه ریزی کار –استراحت به نحوی باشد که طول مدت استراحت بیشتری پیش بینی شود.
- از پرسنل بیشتری برای انجام فرایندهای گرم استفاده شود تا مدت زمان مواجهه هریک از افراد با گرما کاهش یابد.
تامین آب
- با توجه به اینکه مایعات بدن به علت تعریق از دست می رود لازم است به منظور حفظ تحمل حرارتی و پیشگیری از بیمارهایناشی از گرما مایعات از دست رفته جبران گردد.کار در محیط گرم باعث ترشح عرق به میزان اتا3 گالن در شیفت کاری می شود.اگر اتلاف آب جبران نشود کم ابی شدید رخ می دهد و به دنبال آن خستگی گرمایی وگرمازدگی برای کارگر رخ می دهد بنابراین باید منبع آب خنک در دسترس باشد و کار گران تشویق شوند که هر 15تا 20 دقیقه یک لیوان آب بنوشند
3-استفاده از وسايل حفاظت فردي
وقتی که نتوان با استفاده از از طریق ذکر شده گرما را درلازم کنترل نمود استفاده از لباس های حفا ظت فر دی توصیه می شود .
- 1. لباس های مجهز به آب سرد
- 2. جلیقه های حاوی هوای خنک
- 3. جلیقه های پر شده ا ز یخ
- 4. پوشش های مرطوب شده
- 5. پیش بند های منعکس کننده حرارت تابشی
نكات مفيد براي كاركردن تيزهوشانه درگرما
- § در مواقع ممكن در زير سايبان و به دور از نور مستقيم خورشيد كار كنيد.
- § پرهيزاز قرار گرفتن در محلي كه دچار آفتاب سوختگي شويد
- § لباس مناسبي بپوشيد كه :
- رنگ آن روشن باشد.
- وزن آن سبك باشد.
- از الياف طبيعي باشد.
- § از كلاه لبه دار استفاده كنيد.
- § زير پوش مناسب و خنك در بعضي موارد مفيد واقع مي شود.
نکته: برای کارگرانی که در محوطه باز کار می کنندبهترین کنترل گرما استفاده از کنترل های فردی و اداری و استفاده از وسایل حفاظت فردی مناسب می باشد.
منبع : انسان وتش های حرارتی محیط کار ، تا لیف دکتر فریده گلبا بایی
تهیه کننده : موسی پور –کارشناس بهداشت حرفه ای
این وبلاگ با همت کارشناسان مرکز آموزش بهورزی دشت آزادگان راه اندازی شده وهدف از راه اندازی آن برقراری ارتباط هرچه بهتر با بهورزان و ایجاد تغییر تدریجی در روند بازآموزی بهورزان گرامی است بطوریکه در آینده بهورزان شاغل به آموزش مجازی و ارتباط ازطریق شبکه اینترنت با دید مثبت نگاه کنند.