دفع زباله در مناطق روستایی
مدیریت پسماند در مناطق روستایی
یکی از مهمترین مولفه هاي توسعه پایدار روستائی، مدیریت پسماندهاي روستائی بوده که این مدیریت مستلزم ایجاد زیرساختهاي لازم از جمله آماده سازي بستر فرهنگی ، اجتماعی و فراهم نمودن امکانات مالی و تجهیزات لازم می باشد .ازطرفی روند روزافزون دورریز پسماندهاي روستائی کشور ، نیاز مبرم به توجه بیشتر به مدیریت پسماندهاي روستائی و نقش آن در حفظ محیط زیست را توجیه می کند . از آنجا که در کشورهاي پیشرفته ، پسماندهاي کشاورزي و روستائی ، منبع اصلی تامین انواع مواد شیمیائی مانند الکل ، استن ، انواع کاغذ و خمیر آن ، انواع اسانس هاي مورد مصرف در صنایع غذائی و بهداشتی و خوراك دام و طیور و مواد مکمل و .... می باشد ، بویژه آن که بسیاري از این مواد به کشورمان صادر می شود ، اهمیت موضوع بیشتر نمایان می گردد .
از طرف دیگر ، بر اساس آمار ، تقریبا نیمی از محصولات کشاورزي ، بدون اینکه به مصرف برسد در مراحل گوناگون از بین می روند و با توجه به حرکت کند صنایع تبدیلی کشورمان نسبت به کشورهاي پیشرفته امکان بهره برداري مناسب و کامل از همه اجزاء یک محصول وجود ندارد .
بنابراین برنامه ریزي در جهت مدیریت صحیح پسماندهاي روستائی در کشور نیازمند اطلاعاتی درست بوده و از سوئی بی توجهی و عدم اطلاع از وضعیت موجود این مواد ، پیامدهاي نامطلوب بهداشتی از جمله افزایش بروز بیماریهاي عفونی همچون طاعون ، تولارمی ، کیست هیداتیک ، آسکاریازیس و دهها بیماري واگیر دیگر و عوارض ناگوار زیست محیطی نظیر آلودگی خاك ، آب و هوا را در پی خواهد داشت . از اینرو بررسی وضعیت مدیریت پسماندهاي روستائی ، از جمله مسائل بهداشتی و زیست محیطی پسماندها ، جذب مشارکت مردم در مدیریت پسماندهاي روستائی و همچنین ارزیابی راهکارها و مشکلات عمده پسماندهاي روستائی و دفع زباله می تواند در برنامه ریزي صحیح جهت مدیریت پسماندهاي روستائی و نقش آن در حفظ محیط زیست و تولید محصول سالم نقش مهمی ایفا کند .
خطرات ناشي از دفع زباله به طريق غير بهداشتي
اصول بهداشت و بهسازي محيط، در هر شهر و روستا ايجاب ميكند كه زباله ها در حداقل زمان از منازل و محيط زندگي انسان دور شده و در اسرع وقت دفع گردند. پيدايش اين ايده (دفع بهداشتي زباله در محيط زيست) در قرن نوزدهم ميلادي به مشابه يك دستورالعمل بهداشتي، شهروندان را به رعايت آن ملزوم ميساخت.
مهمترین بیماریهاي مرتبط با دفع غیربهداشتی پسماندهاي روستائی عبارتند از :
الف) بیماریهاي منتقله بوسیله مگس
ب) بیماریهاي ناشی از موش و سایر جوندگان
ج) بیماریهاي ناشی از دام
د) آلودگی آب و بیماریهاي ناشی از آن
ه) آلودگی هوا و بیماریهاي ناشی از آن
اهميت دفع بهداشتي زباله ها موقعي بر همه روشن خواهد شد كه خطرات ناشي از آنها بخوبي شناخته شود. زباله ها نه فقط باعث توليد بيماري، تعفّن و زشتي مناظر ميگردند، بلكه ميتوانند به وسيله آلوده كردن خاك، آب و هوا خسارات فراواني را ببار آورند. به همان اندازه كه تركيبات زباله مختلف است، خطرات ناشي از مواد تشكيل دهنده آنها نيز ميتوانند متفاوت باشند. جمع آوري، حمل و نقل و آخرين مرحله دفع اين مواد بايستي به طريقي باشد كه خطرات ناشي از آنها در سلامتي انسان به حداقل ممكن كاهش يابد. راجع به خطرات حاصل از زباله هاي خانگی و صنعتي بايد گفت كه در كليه منابع علمي و كتب مربوطه همواره اشاره به ابتلاي انسانها به بيماريهاي گوناگون شده است. در كتب علمي تعداد باكتريهاي مختلف موجود در خاكروبه خيابانها از 2 تا 40 ميليون به صورت خاص و از 50000 تا 10 ميليون بطور عموم در هر گرم برآورده شده است. اين تعداد باكتري ميتوانند به سادگي موجب بروز بيماريهاي گوناگوني گردند. مخصوصاً اينكه در اين مواد انواعي از باكتريهاي مولد وبا، تيفوس و كزاز بطور مسلّم و صريح تشخيص داده شده است. شايان ذكر است كه سابقا فضولات حيواني (پهن گاو و اسب) قسمت عمده اي از خاكروبه هاي خياباني را تشكيل ميداد. اين حالت هم اكنون نيز در پاره اي از روستاها و شهرهاي كوچك مشاهده ميشود.
راجع به خطرات حاصل از زباله هاي خانگی و صنعتي بايد گفت كه در كليه منابع علمي و كتب مربوطه همواره اشاره به ابتلاي انسانها به بيماريهاي گوناگون شده است. در كتب علمي تعداد باكتريهاي مختلف موجود در خاكروبه خيابانها از 2 تا 40 ميليون به صورت خاص و از 50000 تا 10 ميليون بطور عموم در هر گرم برآورده شده است. اين تعداد باكتري ميتوانند به سادگي موجب بروز بيماريهاي گوناگوني گردند. مخصوصاً اينكه در اين مواد انواعي از باكتريهاي مولد وبا، تيفوس و كزاز بطور مسلّم و صريح تشخيص داده شده است. شايان ذكر است كه سابقا فضولات حيواني (پهن گاو و اسب) قسمت عمده اي از خاكروبه هاي خياباني را تشكيل ميداد. اين حالت هم اكنون نيز در پاره اي از روستاها و شهرهاي كوچك مشاهده ميشود.
مگس:خطرات ناشي از وجود مگس براي انسان و عموم حيوانات اهلي بر همه روشن است، مگس خانگي (Mussca domestica) مخصوصاً از نظر انتشار بسياري از باكتريهاي بيماريزا قابل اهميت ميباشد. اصولا بيش از 50-40 هزار نوع مگس در اين زمان شناسايي شده ولي نام گذاري همه آنها به اتمام نرسيده است. بر اساس مطالعات انجام شده در صحرا و آزمايشگاه انتشار بسياري از امراض همچون اسهالهاي آميبي و باسيلي، تراخم، حصبه و شبه حصبه، وبا، سِل، جذام، طاعون و سياه زخم به وسيله مگس امكان پذير است. اين حشره به وسيله پُرزهاي چسبنده و مژكهاي فراوان بدن خود با نشستن بر روي مدفوع انسان و حيوان و بسياري از كثافات و زباله ها ميكروبهاي مختلف را از طريق تماس مستقيم بدن انسان و يا اغذيه مورد نياز او به محيط زندگي وارد نموده و به طور مكانيكي باعث انتقال بيماريها به موجود زنده ديگري ميگردد.
ساختن مستراحهاي بهداشتي در شهر و روستا و حفظ محيط زيست از پِهِن و ديگر فضولات فساد پذير انساني و حيواني نيز از جمله عواملي است كه باعث جلوگيري از توليد و رشد لارو مگس خواهد شد. مواد زايد صنعتي اعم از فرآورده هاي گياهي، ميوه ها، فضولات كشتارگاه ها و غيره چه در شهرها و چه در مراكز توليد و مصرف ميتواند محل پرورش لارو (كرمينه) مگس قرار گيرد. در صورتي كه روش دفع زباله به صورت تلنبار كردن در فضاي آزاد باشد كرمينه مگس در داخل زباله كه از نشر حرارت، رطوبت و مواد غذايي مناسب ترين محيط به شمار ميرود رشد و نمو كرده و پس از رسيدن زمان بلوغ به منازل و اماكن مجاور پرواز مينمايد. قدرت پرواز مگس تا حدود 20 كيلومتر مشخص شده است.
جوندگان :ناراحتيهاي حاصل از موشها از يك گاز گرفتگي ساده تا تب تيفوس و طاعون متفاوت است. بيماري لپتوسپيروز در نتيجه تغذيه مواد غذايي آلوده به مدفوع موش بيمار و با استحمام در آب آلوده و يا در تماس مستقيم با موش آلوده، به وجود ميآيد. موش ميتواند در انتقال بيماريهايي چون اسهال آميبي و انتقال كرم كدو و تريشين نيز به طور غيرمستقيم، نقش مهمي ايفاء كند. موش و ساير جوندگان براي توليد مثل و ازدياد جمعيت خويش به سه چيز احتياج دارند، غذا، آب و پناهگاه كه هر سه در اغلب موارد در زباله هاي شهري وجود دارد.
آلودگی ّآب: آب شرط اصلي ادامه حيات در جهان است، كلمه آباداني در زبان فارسي از آب گرفته شده كه خود عامل مهمي در جهت عمران و بهسازي مناطق كشور به شمار ميرود. سرعت افزايش جمعيت، بهبود سطح بهداشت و پيشرفتهاي صنعتي در سطح جهان بيش از پيش باعث محدود شدن منابع آب شده است، اما بايد قبول كرد كه دنيا تشنه است و اين تشنگي يك تصور شاعرانه و خيال نيست بلكه يك حق ازجمله امور متداول در استفاده مجدد از زباله ها، تهيه كمپوست است كه هم اكنون در بسياري از شهرهاي پيشرفته دنيا معمول است. در ايران متاسفانه بدون مطالعه در سيستم تهيه كمپوست، نوع كمپوست و امكانات مصرف، اقدام به تاسيس كارخانه هايي شده است كه نتايج حاصل، مطلوب نبوده و آلودگيهاي محيط جامعه شهري و روستايي ما را تشديد مينمايد. امروزه به علت پيشرفت صنايع سنگين و مصرف زياده از حد فلزات سنگين كه از راه هوا و زمين و آب وارد و خسارات زيادي را به بار ميآورند. Lenihan و Wainered عقيده دارند كه امروزه بيش از 60 ماده شيميايي در صنايع، مورد استفاده قرار ميگيرند كه نقش آنها در سيستمهاي حياتي گياه و حيوان، ناشناخته است. ازدياد فلزات سنگين مثل جيوه، سرب، كادميوم و آرسنيك در كمپوست و در نتيجه در خاك، باعث مسموميتهاي زياد و بيماريهاي گوناگوني در انسان ميشود.يقت مآلودگي خاك سلم است.
تعریف پسماند جامد(زباله): عبارت به مجموعه مواد ناشي از فعاليتهاي انسان و حيوان كه معمولا جامد بوده و به صورت ناخواسته و يا غير قابل استفاده دور ريخته ميشوند اطلاق ميگردد ویا به موادزائد جامدي گفته مي شود كه عمدتاً به واسطه فعاليت انسان در بخش هاي مختلف كشاورزي، صنعتي ، شهري ، خدماتي ، درماني و.. توليد مي شوند .
انواع و مشخصات کلی پسماندهاي روستائی :پسماندهاي مواد غذائی -آشغال -خاکستر -نخاله هاي ساختمانی -پسماند خیابان و کوچه ها -اجساد حیوانات -پسماندهاي کشاورزي وباقیمانده هاي گیاهی -فضولات دام و طیورو) آلودگی خاك و بیماریهاي ناشی از آن ي) بیماریهاي مهم ناشی از جداسازي غیربهداشتی پسماندها و استفاده مجدد آنهاسيستم مديريت پسماند مجموعه اي از فعاليت هايي است كه براي سامان دادن پسماند هاي جامعه به روشهاي مهندسي و بهداشتي صورت مي گيردبا توجه به پيچيدگي روابط موجود در جوامع، وجود مسائل مختلف سياسي، فرهنگي، اقتصادي، بهداشتي، منابع طبيعي و ... به نظر مي رسد، عدم وجود سيستم كارامد مديريت پسماند مي تواند صدمات جبران ناپذيري را به سلامت و ايمني جامعه و محيط زيست برساند .
براي ايجاد سيستم مديريت پسماند در روستاهاي كشور بايد ظرفيت هاي ساختاري مناسب وجود داشته باشد . بدون وجود ظرفيت هاي ساختاري در روستاها نمي توان انتظار داشت كه حتي با تزريق امكانات، تجهيزات، ماشين آلات و سرمايه ، به سيستم مديريت پسماند به معني كلاسيك آن دست يافت
تجربه صد ساله شهرداري هاي كشور نشان مي دهد كه سرمايه گذاري در مديريت پسماند در شهرها بدون توجه به طراحي سيستم مديريت پسماند و ظرفيت سازي نتوانسته است ما را به يك مديريت مهندسي و علمي پسماند برساند
انسان انواع مواد را با سختي از طبيعت بدست مي آورد و به آساني آن را به زباله تبديل نموده وبه طبيعت باز مي گرداند . در گذشته بسيار دور زباله ها در يك دوره تكويني ايجاد وتبديل مي شوند .اما امروز، ديگر امكان چنين چرخه اي وجود ندارد ، زيرا ميزان زباله ها بيش از آن است كه تجزيه و تبديل آنها در يك دوره زماني مناسب ممكن باشد .
سيستم مديريت پسماند مجموعه اي از فعاليت هايي است كه براي سامان دادن پسماند هاي جامعه به روشهاي مهندسي و بهداشتي صورت مي گيرد
با توجه به پيچيدگي روابط موجود در جوامع، وجود مسائل مختلف سياسي، فرهنگي، اقتصادي، بهداشتي، منابع طبيعي و ... به نظر مي رسد، عدم وجود سيستم كارامد مديريت پسماند مي تواند صدمات جبران ناپذيري را به سلامت و ايمني جامعه و محيط زيست برساند .
براي ايجاد سيستم مديريت پسماند در روستاهاي كشور بايد ظرفيت هاي ساختاري مناسب وجود داشته باشد . بدون وجود ظرفيت هاي ساختاري در روستاها نمي توان انتظار داشت كه حتي با تزريق امكانات، تجهيزات، ماشين آلات و سرمايه ، به سيستم مديريت پسماند به معني كلاسيك آن دست يافت
تجربه صد ساله شهرداري هاي كشور نشان مي دهد كه سرمايه گذاري در مديريت پسماند در شهرها بدون توجه به طراحي سيستم مديريت پسماند و ظرفيت سازي نتوانسته است ما را به يك مديريت مهندسي و علمي پسماند برساند
وضع موجود سيستم مديريت پسماند روستايي كشور
وضع موجود عناصر موظف در سيستم مديريت پسماند در روستاهاي كشور عبارتند از جمع آوري و دفع در زمين.
وسيله جمع آوري در اين روستاها عبارتند از تراكتور صنعتي، موتور سيكلت، ماشين حمل زباله آميكو، ماشين حمل زباله نيسان، تراكتور دراج و فرغون.
دفع در زمين هم بيشتر به صورت تلنبار، تلنبار و سوزاندن و به ندرت دفن در زمين و پوشش خاك به صورت غير منظم و گاهگاهي انجام مي پذيرد.
امور پشتيباني به صورت كلاسيك شامل موارد مالي، راه اندازي، مديريت وسايل و تجهيزات كاركنان،گزارش دهي، محاسبه قيمت و بودجه، اداره قراردادها، انتظامات، خطوط راهنما و روابط عمومي است.
همچنين براساس جدول يك مي توان اين گونه گفت كه به طور ميانگين در حدود ۴۷ درصد پسماند هاي توليد شده در روستاهاي كشور پسماند خشك است.
بنابراين با انجام برنامه هاي مناسب و شيوه هاي صحيح تفكيك از مبدأ و بازيافت مي توان از كاهش ۵۰ درصدي استفاده از مكان هاي دفع استفاده كرد و همچنين مي توان درمصرف منابع موجود و تجديد ناپذير به واسطه بازيافت و بازچرخش مجدد مواد صرفه جويي كرد.
در حال حاضر هيچ يك از اجزاي امور پشتيباني در سيستم مديريت پسماندهاي روستايي كشور وجود ندارد و وزارت كشور در حال تدوين و طراحي سيستم روستايي است . بنابراين سيستم مديريت پسماند روستايي در كشور داراي كمبودهايي است و مشكلات مديريت پسماند در روستاها ديده مي شود.
در ضمن ورود ماشين آلات و تجهيزات جديد هم ضروري است . بنابراين سيستم مديريت پسماند روستايي در روستا هاي كشور نيازمند طراحي است
ميانگين توليد سرانه پسماند روستايي در كل كشور 451/44 گرم در روز و چگالي آن 375/75 كيلوگرم بر متر مكعب برآورد شده است .
با توجه به اين كه ميانگين توليد پسماند جامد شهري در حد ۱ كيلوگرم برآورد شده، به نظر مي رسد كه ميزان پسماند جامد روستايي در كشور نصف ميزان آن در جامعه شهري است.
اين اختلاف مي تواند به عوامل متعددي مانند فرهنگ زندگي، ميزان درآمد و ... مرتبط باشد كه منجر به بالا رفتن ميزان مصرف در شهرها نسبت به روستاهاي كشور مي شود
تحقیقات نشان داد كه ارگان متوالي جمع آوري پسماند در تمام روستاها دهياري است و در بعضي از روستاها شوراي اسلامي روستا با اين ارگان همكاري مي كند و در هيچ روستایی شهرداري شهر مجاور، و يا بخش خصوصي با اين ارگان همكاري ندارد.
نقش و مسئولیت دهیاران در حفاظت از محیط زیست روستا :
سازمان شهرداریها و دهیاریهاي کشور در سال 1384 بر اساس مصوبه شماره 56020 /ت 23674 وزیران در خصوص تشکیل دهیاریها ، ارتقاي سطح شاخص هاي بهداشتی و زیست محیطی روستاهاي کشور را با همکاري دستگاههاي ذیربط به عنوان یکی از وظایف اصلی دهیاران قلمداد کرد.
علاوه بر مصوبه فوق ، سازمان شهرداریها و دهیاریهاي کشور ، ( 1388 ) در ماده 7 - قانون مدیریت پسماندها که در مورخه 1383/2/20 به تصویب مجلس شوراي اسلامی رسیده است بیان کرده است که :
" مدیریت اجرائی کلیه پسماندها غیر از صنعتی و ویژه در روستاها و حریم آنها به عهده دهیاري هاست " .
روشهاي دفع زباله
روشهاي معمول كه تاكنون براي دفع زباله بكار گرفته شده است شامل بازيافت، سوزاندن، دفن بهداشتي و تهيه كمپوست با استفاده از سيستمهاي سنتي، نيمه صنعتي و مدلهاي پيشرفته هوازي و غيرهوازي است. با توجه به موقعيّت جغرافيايي و آب و هوايي مناطق كشور و وجود زمينهاي باير فراوان در اطراف و همچنين ويژگيهاي خاص زباله ها در ايران كه بيش از 70% آنها را مواد آلي تشكيل ميدهد، روشهاي سوزاندن، كمپوست و دفن بهداشتي به صورتي كه در ابتدا با اجراي سيستمهاي بازيافت از مبدأ توليد همراه باشد از اهميت خاصّي برخوردار است كه ذيلاً به صورت خلاصه مورد بحث قرار ميگيرد
1 ـ سوزاندن: در ايران با توجه به كيفيت زباله هاي شهري وروستایی كه بهره وري بازيافت و كودسازي در آنها زياد است و نيز با عنايت به وجود زمينهاي باير و فراواني كه در اطراف مناطق مسکونی تناسب خاصي براي دفن بهداشتي زباله دارند، سرمايه گذاري در جهت احداث كارخانه هاي زباله سوز، توصيه نميشود. اما از آنجا كه آلودگي بيولوژيكي و عفوني زباله هاي بيمارستاني معمولا بيش از انواع ديگر زباله است، كارشناسان، بهترين روش براي دفع زباله هاي مراكز درماني را سوزاندن در كوره هاي زباله سوز، توصيه كرده اند. ضمنا محاسن و معايب سوزاندن زباله با دستگاه هاي زباله سوز به شرح زير خلاصه ميشود
· محاسن اين روش موثرترين روش دفع زباله است كه در مقايسه با ساير روشهاي دفع به زمين كمتري نياز دارد. خاكستر باقيمانده به علت عاري بودن از مواد آلي و باكتريها از نظر بهداشتي مخاطره آميز نبوده و قابل دفن است.
· آب و هوا و تغييرات جوي تقريباً تاثير مهمي در اين روش ندارد.
· سوزاندن زباله در دستگاه هاي زباله سوز منافع جنبي نظير استفاده از حرارت ايجاد شده براي گرم كردن بويلرها و در نتيجه توليد انرژي بهره دارد.
معايب اين روش در مقايسه با ساير روشها به سرمايه گذاري و هزينه اوليه بيشتري نياز دارد.
· اين روش ايجاد بو، دود و آلودگي هوا مينمايد كه عموماً مورد اعتراض مردم است.
· به پرسنل كارآزموده و افراد مجرب براي بهره برداري و نگهداري از دستگاه هاي زباله سوز نياز است.
· هزينه نگهداري و تعميرات در اين روش بيش از ساير روشهاي دفع زباله است.
· اين روش براي دفع مواد زايد خطرناك نظير مواد راديواكتيو و مواد قابل انفجار روش مناسبي نيست
2 ـ كمپوست يا كود گياهي: تهيه بيوكمپوست از فضولات شهري در مقايسه با ساير روشهاي دفع زباله، بخصوص سوزاندن، ارزان تر و اقتصادي تر است، بطوريكه در حوالي شهرهاوروستاها با سرمايه گذاري كمي ميتوان كود مناسبي جهت توسعه فضاي سبز شهري و يا به منظور فروش تهيه نمود. يادآور ميشود كه به علت گنجايش نسبتا زياد تاسيسات تهيه كمپوست و نيز محدوديت حجم توليد و الزام به رعايت زمان تبديل مواد آلي زباله به كمپوست، نميتوان كليه زباله هاي تولیدی را به كود كمپوست تبديل كرد، بلكه استفاده از روشهاي ديگر دفع زباله نظير دفن بهداشتي نيز يك مسئله اجتناب ناپذير است. از آنجا كه بيش از 70% از زباله هاي شهري در ايران را مواد آلي تشكيل ميدهند توليد بيوكمپوست ميتواند بخوبي در صدر برنامه هاي بازيافت و دفع بهداشتي زباله در كشور ما قرار گيرد
تعريف كلمه كمپوست ـ عبارت است از تجزيه كنترل شده مواد آلي در حرارت و رطوبت مناسب بوسيله باكتريها، قارچها، كپكها و ساير ميكروارگانيسمهاي هوازي و يا غير هوازي. كمپوست داراي درصد زيادي هوموس است. هوموس اصلاح كننده خاك بوده و باعث بهبود شرايط زندگي و عملكرد موجودات خاك ميشود. نكته مهم اينكه هوموس حاوي مقدار زيادي مواد ازته ميباشد كه بتدريج در خاك آزاد شده و در اختيار گياه قرار ميگيرد
3 ـ دفن بهداشتي زباله: دفن بهداشتي زباله شامل دفن بهداشتي زباله عبارت است از انتقال مواد زايد جامد به محل ويژه دفن آنها در دل خاك بنحوي كه خطري متوجه محيط زيست نشود. دفن بهداشتي، يك روش موثر و ثابت شده براي دفع دائم مواد زايد است. در هر منطقه اي كه زمين كافي و مناسب وجود داشته باشد، روش دفن بهداشتي ميتواند بخوبي مورد استفاده قرار گيرد. اين روش متداول ترين روش دفع زباله در جهان است.
7 ـ بازيافت مواد: يكي از مهمترين اهداف در پردازش مواد زايد جامد، بازيافت و جداسازي تركيبات با ارزش از داخل زباله و تبديل آن به مواد اوليه ميباشد. امروزه تكنيكهاي مختلفي در جهان براي تفكيك و جداسازي اجزاي تركيبي مواد زايد جامد توسعه يافته اند كه از مهمترين اين تكنيكها ميتوان به دو روش عمده تفكيك از مبدأ توليد و تفكيك در مقصد كه ذيلا به آن پرداخته خواهد شد، اشاره كرد :
الف ـ تفكيك از مبدأ توليد: روش جداسازي و تفكيك در مبدأ يكي از مهمترين و كم هزينه ترين روشهاي جداسازي و تفكيك مواد زايد، محسوب ميشود.
در اين روش، زايدات قابل بازيافت پس از جداسازي در منزل جهت ذخيره سازي به ظروف ويژه اي كه بدين منظور در محيطهاي مسكوني، نصب گرديده اند، منتقل و سپس توسط سرويسهاي ويژه و منظم از محل توليد به محل تبديل، حمل ميگردند. يكي از محسّنات اين روش عدم اختلاط و آلودگي مواد زايد قابل بازيافت با هم و در نتيجه عدم نياز به ضدعفوني و شستشوي مضاعف و همچنين صرف هزينه هاي مازاد است.
ب ـ تفكيك در مقصد: روش جداسازي و يا تفكيك در مقصد نيز يكي ديگر از روشهاي بازيافت و جداسازي مواد زايد به حساب ميآيد. در اين روش زايدات قابل بازيافت پس از ورود به مراكز انتقال و يا دفع به توسط روش سنتي و با صرف نيروي انساني و يا توسط انواع سيستمهاي مكانيزه همانند سرند، آهن ربا، تونل باد و . . . از داخل مواد تفكيك و جداسازي ميگردند. بطور كلي هر كارخانه بازيافت و تبديل مواد زايد جامد از سه قسمت اساسي زير تشكيل شده است:
1 ـ قسمت دريافت مواد
2 ـ قسمت جداسازي
3 ـ قسمت آماده سازي محصول و توليد
چالشها و عوامل محدود کننده مدیریت پسماندهاي روستائی
مهمترین مشکلات و تنگناها براي مدیریت مناسب پسماندهاي روستائی عبارت است از :
- مشکلات مالی - مشکلات فنی - مشکلات مدیریتی
يكي از نقاط ضعف در مديريت پسماند روستاهاي منطقه پرداخت هزينه ماهانه توسط اهالي روستا به مأموران دهياري است كه باعث مي شود اهالي روستا مشاركت ضعيفي در جمع آوري پسماندها داشته باشند.
توجه به اين نكته ضروري است كه هر چه فاصله زماني جمع آوري زباله ها، كوتاهتر باشد، مدت باقي ماندن زباله در محيط كمتر است . به علاوه، دهياري بايد در خصوص مشاركت مالي روستاييان در تأمين هزينه هاي مربوط به دفع پسماند، شيوه مناسبي در پيش گيرد.
شيوه هاي اجرايي كاهش از مبدأ در روستاهاي كشور
مطالعات و بررسي هاي وضع موجود سيستم مديريت پسماندهاي روستايي نشان مي دهد كه روشهاي زير را مي توان براي كاهش از مبدأ پسماندهاي روستايي در كشور اعمال كرد:
۱- جمع آوري توسط افراد دوره گرد
۲- جمع آوري مواد بازيافتي توسط كارگران دهياري ها
۳- فروشگاهها و اماكن ويژه
يكي از روشهاي اصولي و مناسب براي جمع آوري مواد قابل ايستگاه بازيافت، اختصاص فروشگاهها و اماكن ويژه با عنوان است. در اين مراكز، مواد را پس از بازرسي تحويل گرفته و در مقابل آن پول ، يا كالاهايي از قبيل محصولات بهداشتي، كيسه هاي زباله و يا مواد حاصل از بازيافت (محصولات بازيافتي ) به مردم تحويل مي دهند. اين روش نه فقط هزينة جداسازي و حمل مواد را كاهش مي دهد بلكه از مشاركت مردم در كار نيز بهره مي جويد.
معمولاَ از طرف دهياري ، يا متوليان مديريت پسماند، تسهيلات و تمهيدات خاصي به منظور پيشبرد بهينة طرح تفكيك و ترغيب مردم انجام مي شود كه معمول ترين آنها عبارتند از:
الف: تعيين سطل هاي مختلف زباله براي جمع آوري مواد
تفكيك شده
ب: دادن كيسه ها يا ظروف رايگان و در رنگهاي مختلف
براي تفكيك انواع مواد قابل بازيافت به خانواده ها .
اين روش داراي مزاياي زيادي خواهد بود كه از آن جمله مي توان به موارد
ذيل اشاره كرد:
۱ -كاهش هزينه هاي جمع آوري ، جداسازي و حمل و نقل زباله تا حدود ۵۰ درصد
۲ -كاهش آلودگي و پراكندگي زباله و
۳- تميز ماندن مواد بازيافتي به ع بنابراين به طور خلاصه مي توان گفت تفكيك در مبدأ توليد، عملي ترين، بهترين، اقتصادي ترين و بهداشتي ترين روش بازيافت مواد به شمار مي آيد كه البته موفقيت آن بستگي زيادي به آموزش ، تبلیغ و تشویق مردم داردلت عدم تماس با زباله هاي ديگر.
اهداف جذب مشارکت مردم در مدیریت پسماندهاي روستائی :
فعالیت مردم در راستاي بهبود و افزایش کارائی و عملکرد فرآیند که ممکن است بصورت خودجوش و داوطلبانه و یا با اعمال و روشهاي مختلف جذب و هماهنگ نمودن آنها باشد را مشارکت مردمی گویند . بر این اساس اهداف جلب مشارکت هاي مردمی را در امر مدیریت پسماندها عبارتند از :
1 - کاهش تولید پسماندها در مبدا
2 - تفکیک از مبدا پسماندها
3 - کمک به سیستم جمع آوري و حمل و نقل پسماندها
4 - کاهش تولید مواد زاید خطرناك در مبدا
5 - سوق دادن مردم به سمت تولید هرچه کمتر مواد غیرقابل تجزیه پذیر
گردآورنده : علی سواری کارشناس بهداشت محیط شهرستان دشت آزادگان
منبع: دستورالعملهای وزارتی
این وبلاگ با همت کارشناسان مرکز آموزش بهورزی دشت آزادگان راه اندازی شده وهدف از راه اندازی آن برقراری ارتباط هرچه بهتر با بهورزان و ایجاد تغییر تدریجی در روند بازآموزی بهورزان گرامی است بطوریکه در آینده بهورزان شاغل به آموزش مجازی و ارتباط ازطریق شبکه اینترنت با دید مثبت نگاه کنند.