مرکز آموزش بهورزی دشت آزادگان

ديابت  :  يكي ازانواع بيماريهاي متابوليك است كه  مشخصه آن  افزایش قندخون مي باشد.

ديابت يك اپيدمي بزرگ است. به طوري كه افزايش شيوع اين بيماري در كشورهاي در حال توسعه چشمگير است.

انواع دیابت:

دیابت نوع(1)-دیابت نوع (2)- و دیابت بارداری

علائم و نشانه های دیابت:

نوع1:

1-تشنگی زیاد و پرنوشی 2-گرسنگی 3-ادرار زیاد 4-خستگی 5-کم شدن وزن بدن و لاغری 6-تاری دید

نوع2:

ا-احساس خستگی و بی حوصلگی 2-گرسنگی-3-احساس سوزش در انگشتان دست و پا 5-کاهش وزن 6-ادرار شبانه 7-اختلال در بینایی 8-عفونت های مکرر

علل بروز دیابت:

نوع1:(1-استعداد ژنتیکی 2–اختلال و بیماری سیستم ایمن بدن 3-بعضی ویروسها 4-فشارهای عصبی یا استرس ها

نوع2:  1-اضافه وزن و چاقی-2- کم تحرکی یا عدم فعالیت بدنی-3- سابقه فامیلی و ارثی

درمان دیابت:

نوع1:

1-رژیم غذایی و محدود کردن انرژی (کالری)دریافتی

2-فعالیت بدنی و ورزش دائمی و منظم

3-تزریق انسولین

4-آموزش و پایش دائمی مقدار قند خون(خود مراقبتی)

نوع2:

1-رژیم غذایی و محدود کردن انرژی دریافتی

2-فعالیت بدنی و ورزش دائمی و منظم

3-استفاده از داروهای کاهنده ی قند خون

4-آموزش و پایش دائمی مقدار خون

روند دیابت در نوع1و2 به شرح ذیل است:

در نوع1 کمبود یا فقدان انسولین علت اصلی دیابت در کودکان و نوجوانان است.سلولهای تولید کننده ی انسولین در پانکراس (لوزالمعده)این افراد آسیب دیده و یا کاملا از بین رفته اند.هنگامیکه سلول قادر به استفاده از گلوکز نباشد از چربی ذخیره در سلول استفاده میکند.سلول با سوزاندن چربی،انرژی مورد نیاز خود را به دست می آورد و مواد زائدی به نام کتون نیز تولید میشود و وضعیتی به نام کتو اسیدوز به وجود می آید که باعث خشکی دهان ،تشنگی،تکرر ادرا،درد شکم،و در نهایت بیهوشی و اغما در بیمار رخ می دهد.

در نوع2:  برخلاف مبتلایان به نوع1 که قادر به ساخت انسولین نیستند،در بیماران این گروه(نوع2)به مقدار کافی یا حتی بیش از حد نیاز انسولین ساخته می شود،اما انسولین موجود در خون قادر به تسهیل ورود گلوکز(قند)به درون سلولها نیست. کمای هیپراسمولار وضعیتی شبیه کتواسدوز است که در افراد مسن مبتلا به دیابت نوع2 رخ می دهد.افزایش قند خون و عدم دریافت مقدار کافی مایعات در مدت زمان  طولانی به این وضعیت منجر میشود.

به کاهش شدید قند خون بعد از مصرف داروهای پایین آورنده قند خون هیپوگلیسمی گفته میشود.

عوارض زودرس و دیرس دیابت:

کتواسیدوز،کمای هیپراسمولار و هیپوگلیسمی عوارض زودرس دیابت می باشند

و عوارض دیررس شامل بیماری های چشمی(رتینوپاتی)-بیماریهای کلیوی(نفروپاتی)-بیماری های عصبی(نوروپاتی) می باشند.

دیابت بارداری:

برخی خانم ها ی باردار ممکن است مبتلا به نوعی دیابت شوند که از انواع دیابت 1و2 متفاوت است این نوع دیابت،دیابت بارداری است و اغلب ظرف مدت کوتاهی پس از پایان دوره بارداری از بین میرود. در طی دوران بارداری ،جفت که وظیفه تغذیه جنین را به عهده دارد مقادیر زیادی از انواع هورمون ها تولید می کند. اگرچه وجود این هورمونها برای رشد جنین ضروری است،اما موجب اختلال در عملکرد انسولین و مقاومت به آن در بدن مادر می شوند.

دیابت بارداری معمولا در هفته های 24-28 حاملگی ظاهر می شود و به همین دلیل خانم های باردار در این هفته ها با آزمایش  GCT  غربالگری میشوند

روش های آزمایشگاهی تشخیص انواع دیابت:

1-اندازه گیری قند خون ناشتا(FBS)

2-آزمایش تحمل گلوکز(OGTT)

3-اندازه گیری قند خون غیر ناشتا(BS)

4-آزمایش تحمل گلوکز زنان باردار (GCT)

• ·        برای انجام آزمایش  FBS  آزمایش دهنده باید 8 ساعت ناشتا باشد-در صورتیکه مقدار قند خون 2بار مساوی یا بیشتر 126 باشد ابتلا به دیابت قطعی است.مقدار طبیعی قند در این آزمایش 70-110 می باشداگر نتیجه آزمایش بین 110-125 باشد فرد نه سالم است نه بیمار که به این وضعیت اختلال قند ناشتا یا پره دیابتیک گفته میشود

• ·        آزمایش (OGTT)در این آزمایش به فرد محلول گلوکز 75گرمی داده میشود و بعد از 2 ساعت پس از مصرف این محلول قند خون را اندازه میگیرنداگر 200 mg/dl  مساوی یا بیشتر بود به دیابت مبتلاست و بین 140-199 پردیابتیک و کمتر از 140 سالم می باشد.

• ·        آزمایش (BS) در صورتیکه فرد آزمایش دهنده ناشتا نباشد این آزمایش انجام میشود و اگر قند خون کمتر از 200mg/dl  باشد نتیجه آزمایش طبیعی است و شخص سالم است.اگر مقدار قند خون مساوی یا بیشتر از 200 باشد آزمایش تکرار میشود ودر صورت تکرار و نتیجه آزمایش یکبار دیگر مساوی یا بیشتر 200 باشد شخص مبتلا به دیابت می باشد.

• ·        آزمایش تحمل گلوکز زنان باردار(GCT):ابتدا 50گرم گلوکز به صورت محلول به فرد داده میشود و بعد یک ساعت از زن باردار آزمایش گرفته میشوداگر قند خون کمتر از 130mg/dl باشد احتمال دیابت بارداری منتفی است اگر بیشتر از این مقدار بود برا اثبات دیابت بارداری آزمایشات استاندار از فرد خواسته میشود

چه کسانی در معرض خطر ابتلا به دیابت هستند:

1-افرادی که اضافه وزن دارند ویا چاق هستند (طبق BMI)

2-افرادی که پدر ،مادر،خواهر وی برادر آنها سابقه ی ابتلا به دیابت دارند.

3-افرادیکه فشار خون ماکزیمم مساوی یا بیشتر از 140 و فشار خون مینیمم مساوی یا بیشتر از 90 دارند

4-زنانی که سابقه ی دوبار یا بیشتر سقط خود به خودی (بدون علت مشخص)و یا سابقه ی مرده زایی و یا سابقه ی به دنیا آوردن نوزاد با وزن بیش از 4 kg دارند.

5-زنانی که در یکی از بارداری های قبلی خود سابقه دیابت دارند.

6-زنان باردار(در هر گروه سنی)

نکته:

افرادی که قند خون ناشتا آنها 110-125mg/dl است،اختلال قند خون ناشتا دارند و کسانی که در آزمایش تحمل قند دو ساعت پس از مصرف 75gr گلوکز،قند خون آنها 140-199 باشد،اختلال تحمل گلوکز دارند.مجموعه ی افراد دچار اختلال تحمل گلوکز و اختلال قند خون ناشتا را پره دیابتیک می نامند.این افراد در معرض خطر محسوب شده و باید سالانه جهت انجام آزمایش خون به پزشک ارجاع شوند.

آموزش های لازم برای افراد مبتلا به دیابت:

1-کنترل وزن

2-برنامه غذایی

3-ورزش و فعالیت های بدنی

4-مراقبت از پا

5-ترک مصرف دخانیات

6-نحوه مصرف و تزریق انسولین

7-نکته هایی که فرد مبتلا به دیابت در هنگام ابتلا به سایر بیماریها باید رعایت کند.

طبقه بندی نمایه تودیه ی بدنی:

کمتر از 20=کمبود وزن (لاغر)

20-9/24 =وزن طبیعی

25-9/29=اضافه وزن

30-9/34=چاقی متوسط(چاقی درجه یک)

35-9/39=چاقی شدید(چاقی درجه دو)

40به بالا=چاقی خیلی شدید(چاقی درجه سه)

گرد آورنده : لیلا ساکی کارشناس مبارزه با بیماریهای شهرستان دشت آزادگان

رفرنس:کتاب آموزش پیشگیری و کنترل بیماری دیابت