مرکز آموزش بهورزی دشت آزادگان

مواد افيوني (ترياك - هرويين - شيره – مورفين )

مواد افيوني نام ژنريك گروهي از مواد حاصل از گياه خشخاش است كه تضعيف كننده سيستم عصبي مركزي، مُسَكِن، فرونشانندة سرفه و ضد اسهال مي باشند. موادى هستند که مصرف آن بر روى سلسله اعصاب مصرف‏ کننده اثر گذاشته و در نتیجه فعالیت فکرى و بدنى او را سست نماید(. مواد سستى ‏زا )

مواد افيوني-انواع

مواد افيوني كه به صورت طبيعي از خشخاش بدست مي‌آيند: ترياك، شیره تریاک، مرفين، كدئين

مواد افيوني نيمه ساختگي: هروئين كه به روش نيمه شيميايي تهيه مي‌شود.

مواد افيوني كاملاً ساختگي: متادون، پتي دين، فنتانيل، هيدرومورفين، بوپونورفين، مفريدين و اكسي كدن كه از مشتقات ترياك نيستند و كاملاً شيميايي مي باشند

استفاده پزشكي: تضعيف كننده سيستم عصبي مركزي، مسكن دردهاي شديد، درمان اسهال و سرفه

مصرف غيرپزشكي: كاهش اضطراب، كم حوصلگي، رنج جسمي و عاطفي

روش استعمال: خوراكي، تدخيني (دود كردن)، تزريقي، استنشاقي

آثار و عوارض كوتاه مدت

آثار مواد افيوني تا 8 ساعت پس از مصرف باقي مي ماند كه شامل: سرخوشي، بي تفاوتي، كج خلقي، پرخاشگري، بي‌قراري، كندي، اختلالات مربوط به ادراك، قضاوت و شعور، تهوع، استفراغ، كاهش احساس درد، افزايش احساس گرما، گُرگرفتگي، كاهش فشارخون، خارش بيني، خشكي دهان، سنگيني دست و پا، رخوت، كند شدن تنفس، بي اشتهايي، انقباض عضلات حالب و مجاري صفراوي، كاهش ادرار، انقباض مردمك و ...

آثار و عوارض طولاني مدت

تحمل، كاهش جريان خون مغز در نواحي خاص، يبوست، كاهش ميل جنسي، كاهش قدرت باروري، بي نظمي قاعدگي در زنان، ناپايداري خلقي، سستي، بي حالي، بي اشتهايي، هپاتيت B، آلودگي به ويروس ايدز، كزاز، مسموميت خوني، كدورت رنگ، اختلال خواب، مسموميت شديد و مرگ پس از تزريق بيش از حد مواد

عوارض رواني : افسردگي، توهم، هذيان، خواب آلودگي، اختلال در شعور، تمركز، توجه و همچنين در تصميم گيري

عوارض اجتماعي :اختلال در روابط اجتماعي، شغلي، خانوادگي، افت تحصيلي، افزايش جرم و جنايت و بزهكاري، مشكلات اقتصادي و ...

علائم مسموميت با مواد افيوني: مصرف بيش از حد مواد افيوني باعث ايجاد علائم زير مي‌شود:

انقباض شديد مردمك (مردمك ته سنجاقي)، اختلال توجه، حافظه، دليريوم، كاهش درجه حرارت بدن، كاهش ضربان قلب، كاهش شديد تنفس، افت فشار خون، اغما و مرگ

علائم ترك مواد افيوني

علائم ترك در كساني بوجود مي‌آيد كه حداقل يك الي دو هفته از مواد افيوني استفاده كرده‌اند. اين علائم 8-6 ساعت پس از آخرين بار مصرف ظاهر مي‌شوند در روز دوم و سوم به اوج خود مي‌رسند و 11-7 روز بعد از ترك فروكش مي‌كنند، اين علائم عبارتند از:

بي قراري، بي خوابي، تحريك پذيري، افسردگي، صفتي عضلات، درد استخوان، آبريزش بيني و چشم، دل پيچه و اسهال، سيخ شدن موهاي بدن، خميازه، سكسكه، عطسه، اتساع مردمك ها، تب، لرز، بي نظمي در حرارت بدن و تمايل شديد به مصرف مجدد.

ترياك :

تاریخچه :
قدیمى ‏ترین و مشهورترین ماده مخدر است که از گیاه خشخاش به دست می‏ آید. این گیاه حدود ۲۵۰۰ ســــال قبل در منطقه مدیترانه کشت مى ‏شده است. سابقه این گیاه را    تا ۵۰۰۰ سال قـــــــبــل هم ذکر می ‏کنند. از آثارى که از سومریها باقـــى مانده اســــت، چــنین بــر می ‏آید، آنها این ماده را استعمال می ‏کرده اند و با آن گیاه شادى بخش می ‏گفتند. در نوشته‏ هاى هومر از تریاک نام برده شده است.

ترياك از گياه خشخاش به دست مي‌آيد كه خود منشاء هروئين و كدئين و مورفين است. به رنگ قهوه‌اي خميري شكل، با بوي شبيه آمونياك يا ادرار مانده، هنگام سوختن بوي شبيه چسب دو قلو دارد. تریاک داراى ترکیبات بسیارى است که تاکنون ۲۵ نوع موثر آن شناخته شده است. مهمترین آلکالوییدهاى تریاک عبارتند از مرفین، نارکوتین، پاپاورین، تبائین، کدئین و نارسئین.
گروه: مواد افيوني

نام اختصاصي:Laudanum, Paregoric, Dover's Powder

استفاده پزشكي: درمان اسهال، مسكن ضد درد، درمان سرفه

روشهاي استعمال: خوراكي، تدخيني (كشيدني)

سوختة ترياك : پس از مصرف تدخيني ترياك، ماده اي به رنگ قهوه‌اي سوخته و براق بدست مي‌آيد كه سوخته نام دارد

.

شيرة ترياك : گاهي آنرا در آب حل كرده و مي‌جوشانند و از صافي عبور مي‌دهند و تفاله آن را مجدداً حرارت داده خمير سفت و غليظي بدست مي آورند كه به رنگ قهوه‌اي روشن است و شيره نام دارد كه با وسيله‌اي به نام نگاري آن را دود مي‌كنند.

روشهاي استعمال ترياك

تدخيني: با استفاده از منقل، وافور، چپق، نگاري، قليان، زغال نيمه سوخته، سيخ، ميله، سنجاق باز شده و ... انجام مي‌شود. در روش سيخ و سنگ، سر سيخ را داغ كرده، سپس با سنجاق ترياك را روي آن مي گذارند و با لوله اي دود حاصل را وارد ريه مي‌كنند.

خوردن: اين روش بيشتر در افراد بيمار يا كساني كه به مدت طولاني از روش تدخيمي استفاده كرده‌اند بكار مي رود، ترياك را معمولاً بعد از غذا مي خورند

تزريق: ترياك را در آب حل كرده در قاشقي ميريزند كمي حرارت مي دهند، سپس آنرا روي تكه پنبه يا اسفنج ريخته و با سرنگ مي كشند و داخل وريد يا سياهرگ تزريق مي‌كنند.

آثار و عوارض مصرف كوتاه مدت

تهوع، استفراغ، كاهش تنفس، تنگي مردمك (مردمك ته سنجاقي)، يبوست، تغيير ضربان قلب، تغييرات فشار خون و دماي بدن، كند شدن واكنش هاي عصبي، احساس گيجي.

آثار و عوارض مصرف طولاني مدت

اعتياد، تحمل، يبوست، كاهش ميل جنسي در زنان و مردان، بي نظمي قاعدگي زنان، بي توجهي نسبت به ظاهر و وضعيت بهداشت و سلامتي، كاهش وزن، چرت زدن دايمي، افسردگي، عفونت هاي خطرناك مثل ايدز، هپاتيت، عفونت كبدي و كزاز در اثر تزريق، عوارض پوستي، آبسه هاي چركي در محل تزريق و عفونت خوني و غیره .

هروئين :  هروئين از مشتقات نيمه صناعي ترياك است كه در واقع از مرفين به دست مي‌آيد. از مرفين قويتر است (تقريباً دو برابر قويتر از مرفين است).پودري سفيد رنگ يا صورتي رنگ است كه البته در صورت وجود ناخالصي به رنگ قهوه‌اي هم ديده مي‌شود.  هروئين را در تكه هاي پلاستيك بسته بندي مي‌كنند در اين حالت آب را جذب نمي‌كند.

هروئین و نحوه پیدایش

هروئین از کلمه هیروس یا هیرو به معنى مرد قهرمان گرفته شده است. البته این کلمه به معنى زن قهرمان، زن برجسته، زنى که خدمات بزرگى به عالم بشریت کرده و زن ایده ‏آل نیز اطلاق می‏شود.

هروئین، قوی‏ترین و مخرب‏ترین ماده مخدر دنیا به شمار مى اید که در سال۱۸۷۴ توسط یک دانشمند انگلیسى ساخته شد و تحقیقات بیشتر را درباره این ماده دانشمندان آلمان در سال ۱۸۹۰ تکمیل نموده و آن را به عنوان دارو معرفى نمودند. در ایران اولین لابراتور هروئین‏ سازى در سال ۱۳۳۴ توسط فردى به نام دکتر مصطفوى ایجاد گردید. وى نحوه ساخت و استخراج هروئین از تریاک را به عده‏ اى آموخت که باعث به وجود آمدن لابراتوارهاى بیشترى در سطح کشور گردید.

نام اختصاصي: دي استيل مرفين White beige. Nod. Smock. Horse. Skay

گروه: مواد افيوني

استفاده پزشكي: استفاده پزشكي ندارد ولي بعضي افراد خود سرانه به عنوان مسكن استفاده مي‌كنند.

روش استعمال: تزريق (عضلاني، وريدي، زير جلدي)، تدخين، استنشاق

هروئين اعتياد آورترين ماده افيوني است.

روشهاي مصرف

تدخين: هروئين را روي فويل آلومينيومي يا ورِ سيگار مي ريزند و از زير با دستمال كاغذي لوله شده يا تكه هاي مقواي باريك حرارت مي‌دهند و دود حاصل از آن را از دهان بالا مي‌كشند.

استنشاق: معتادان غير حرفه‌اي، هروئين را روي كاغذ صافي مي‌‌ريزند و با استفاده از اسكناس لوله نشده آن را از بيني بالا مي‌كشند

تزريق: هروئين را با آب ليمو، جوهر ليمو يا قرص ويتامين ث در قاشق حل كرده، حرارت مي‌دهند سپس از طريق سرنگ به زير جلد يا داخل وريد تزريق مي‌كنند.

اثر هروئين از طريق تزريق بيشتر است اكثراً به همين دليل از روش تزريقي براي مصرف هروئين استفاده مي‌كنند. افراد معتاد معمولاً 4-2 بار در روز از اين ماده استفاده مي‌كنند.  در صورتي كه هروئين خلوص بيشتري داشته باشد تمايل به كشيدن (تدخين) يا استنشاق آن بيشتر است

مدت زمان تأثير : اثرات هروئين و ماندگاري حالات نشئگي ناشي از آن بستگي به روش، مقدار و دفعات مصرف دارد ولي معمولاً 6-4 ساعت باقي مي ماند.  افراد معتاد (وابسته به هروئين) معمولاً هر 12-6 ساعت يك‌بار مجدداً اين ماده را مصرف مي‌كنند تا دچار علائم ترك نشوند

اثرات هروئين

اثرات هروئين بستگي دارد به: سن، وزن بدن، روش مصرف، مقدار مصرف، طول مدت مصرف، محيط و شرايط روحي رواني مصرف هم‌زمان با ساير مواد مثل مصرف هم‌زمان الكل، مواد نشئه كننده و درجه خلوص و ناخالصي هروئين.

زماني كه هروئين تزريق مي‌شود (داخل وريدي) حالت سرخوشي و نشئگي طي 8-7 ثانيه بوجود مي‌آيد. و تا 45 ثانيه و شايد بيشتر استمرار دارد. ممكن است حتي تا يك‌ساعت ادامه يابد.

آثار و عوارض مصرف هروئين

اثرات جسمي: كاهش ضربان قلب، كاهش تنفس، كاهش اشتهاء، ايجاد شادابي موقت و زودگذر، كاهش دقت و توجه، اختلال تمركز، خارش، تعريق، كاهش ميل جنسي، قطع قاعدگي يا بي نظمي قاعدگي در زنان، اختلال تعادل، اختلال در گفتار، سقط جنين، ناباروري و خطرات بالقوه براي جنين است . مصرف تزريقي هروئين خطرات زير را در بر دارد: عفونت باكتريائي، مسموميت خوني، آبسه چركي، اندوكارديت، پارگي عروق، خطر ابتلا به ايدز و هپاتيت‌هاي B و C و كزاز .مصرف هم‌زمان هروئين با ساير مواد همانند    كوكائين يا الكل اثرات زيان‌باري دارد كه به هيچ وجه قابل پيش بيني نيست .

خطرات مصرف بيش از حد هروئين (مسموميت):

هروئين منطقه‌اي از مغز را كه مسئول كنترل تنفس است را از كار مي‌اندازد، در حالت مسموميت تنفس كند شده يا قطع مي‌شود، فرد بيهوش شده و نمي‌تواند بيدار شود (تحريك پذيري ندارد) پوست وي سرد و مرطوب مي‌شود و به خدمات اورژانسي جهت درمان مسموميت نياز است.

متادون

متادون يك ماده ساختگي است كه در آزمايشگاه‌ها بطريق شيميايي توليد مي‌شود. بيشتر براي درمان وابستگي به مواد افيوني مثل هروئين، مرفين و كدئين كاربرد دارد. متادون در جنگ جهاني دوم در آلمانبه علت کمبود مرفین براى تسکین مجروحین توليد شد و اولين بار به عنوان مسكن مورد استفاده قرار گرفت. در سال 1950 براي اولين بار به عنوان درمان نگه‌دارنده در افراد خواهان ترك مواد افيوني مورد استفاده قرار گرفت.

نام اختصاصي:Amidone, Dolophine. Methadose

گروه: مواد افيوني

استعمال پزشكي: مسكن، درمان وابستگي به هروئين و ساير مواد افيوني

روش‌هاي استعمال: تزريقي، خوراكي

شكل: متادون بصورت پودر بلوري سفيد رنگي است كه معمولاً در نوشيدني‌هايي مثل آب ميوه حل مي‌شود و روزي يك‌بار خورده مي‌شود.

آثار مصرف متادون: خاصيت ضد درد و مسكن دارد.

 در افرادي‌كه دردهاي مزمن دارند يا دردهاي علاج ناپذير مورد استفاده قرار مي‌گيرد. در هنگام شروع مصرف متادون حالت سرخوشي، تسكين و آرامش (همانند ساير مواد افيوني) بوجود مي‌آيد. متادون همچنين آثار نشئگي و سرخوشي ناشي از مصرف هروئين و ساير مواد افيوني و در نتيجه تمايل به مصرف اين مواد را كاهش مي‌دهد.

عوارض مصرف متادون: تعريق، يبوست و افزايش وزن

فوايد مصرف متادون: درمان اعتياد به مواد افيوني و پيشگيري از بروز علايم ترك مواد افيوني

اثرات مصرف طولاني متادون: درمان با متادون فرايندي طولاني است كه از يك سال تا 20 سال و بيشتر ممكن است طول بكشد. اثرات متادون بتدريج ظاهر مي‌شود و بسيار آهسته نيز از بين مي رود.

آيا متادون خطرناك است؟

اگر تجويز آن توسط پزشك باشد حتي اگر سال‌ها طول بكشد خطري ندارد. اثر تحملي ندارد. حتماً بايد توسط پزشك تجويز شود چون داروي قدرتمندي است كه مصرف مقدار كمي از آن ممكن است منجر به مرگ يك كودك شود.

مرفين : مرفين از کلمه مورفئوس خداى رویایى یونان باستان مشتق شده است  يكي از اجزاي اصلي ترياك است و از هر 10 كيلو ترياك يك كيلو مرفين بدست مي‌آيد. به صورت پودر سفيد يا كريستالي كرم و گاهي آجري رنگ، تلخ و بي بو بوده و شديداً آب را جذب مي‌كند.

مرفين به طور مستقيم از ساقه خشخاش يا در آزمايشگاه از ترياك بدست مي‌آيد. اين ماده در بازار به صورت پودر، قرص، كپسول و آمپول وجود دارد. هروئين از مشتقات مرفين است ولي اثرات آن شديدتر از مرفين مي‌باشد.

گروه: مواد افيوني

نام اختصاصي:Duramorph Roxanol

استفاده پزشكي: مسكن و ضد درد.

روش استعمال: تزريقي، تدخيني، خوراكي و استنشاقي

استفاده پزشكي: مسكن و ضد درد.

كدئين :

گروه: مواد افيوني

نام اختصاصي:  Tylenol, W/codeine, Robitussin A-C, Emprin, W/codeine fiarinal

استفاده پزشكي: مسكن

روش استعمال: تزريقي و خوراكي

عوارض: كهير، تهوع، استفراغ، خارش، خواب آلودگي و سستي و ...

ماده سفيد رنگي است كه بصورت قرص يا تركيب با آسپرين، استامينوفن يا شربتهاي ضد سرفه مورد استفاده قرار مي گيرد. كدئين داراي خاصيت ضد درد ضعيف و ضد سرفه قوي است و در تركيب شربت‌ها ضد سرفه به كار مي رود. اثرات دارويي آن 20 درصد مرفين است.

قدرت اعتياد آوري آن كمتر از مرفين است. به صورت كپسول و قرص سفيد رنگ در پزشكي استعمال مي‌شود. یکى از مشتقات معروف تریاک است که  2/0 الى 8/0 درصد آن را تشکیل می‏دهد.

پاپاورین : یکى از مشتقات مؤثر تریاک می‏باشد که سفید کریستالى است و از نظر زهرآگین بودن حد وسط مرفین و کدئین است. ماده ‏اى است نشاط آور و محرک. کار عضلات صاف مثل روده را کند کرده و باعث شل شدن آنها می‏گردد. در برونشها و رگها انبساط ایجاد نموده و در آب نامحلول است و در الکل حل می‏شود.

پتیدین : این ماده هم مثل متادون از داروهاى سستی‏ زاى مصنوعى می ‏باشد که قدرت ضد درد آن از مرفین کمتر است و عضلات بدن را سست و شل می‏ کند.

منبع :  مواد افیونی – وزارت  بهداشت و درمان  و آموزش پزشکی

گردآورنده : نوری جلیزی – کارشناس بهداشت روان