مرکز آموزش بهورزی دشت آزادگان

مدیریت دندان های ضربه خورده

ضربه هایی که به دندان وارد می شوند ، پالپ را مستقیم درگیر می کنند . ملاحضات اندودنتیک در ارزیابی و درمان آسیب های دندانی مهم است . مطالعات اپیدمیولوژیک ، نشان داده است که :

• ·         میزان وقوع آسیب های دندانی بین 25%تا 58% می باشد  شایعترین گروه سنی درگیر ، کودکان بین 8-12 سال می باشند .
• ·         شیوع آسیب های شدید حدود 5/13% می باشد ودر کودکان با اورجت انسیزال بیش از 7 میلی متر و lipincompetent شایعتر است .
• ·         اصلی ترین علت آسیب دندانی (9/44%) ، به زمین افتادن افراد است البته ورزش و خشونت نیز از دیگر علل اصلی هستند .
• ·         در بین ورزشها ، بسکتبال بیشترین آسیب را به دنبال دارد .
• ·         شکستگی مینا یا عاج ، شایعترین عارضه دندانی می باشد .
• ·         شایعترین دندان های درگیر به ترتیب عبارتند از : سانترال ماگزیلا › لاترال ماگزیلا  ›  انسیزورهای مندیبل
• ·         سن یک عامل مهم در دندان های ضربه دیده می باشد ، به طوری که تا سن 14 سالگی ، حدود 25% بچه های ، درگیر ی دندان های دائمی را تجربه می کنند . این سن خاص از نظر درمان و پیش آگهی از سویی مطلوب و از سویی نامطلوب است .

ویژگی مطلوب : پالپ کودکان ذخیره خونی بیشتری داشته توانایی ترمیم آن نیز بیشتر است .

ویژکی های نامطلوب : در صورت آسیب پالپ در دندان های با ریشه نابالغ ، ممکن است روند رشد مختل شده و در نتیجه ریشه نازک و ضعیف می شود . به همین دلیل در کودکان ، حداکثر تلاش جهت حیات پالپ ، بایستی انجام گیرد .

v     درمان شکستگی های تاج

1)       پالپوتومی : این روش به ویژه در دندان های نابالغ جهت حفظ پالپ برای تداوم شکل گیری ریشه و افزایش مقاومت دندان در برابر شکستگی مطرح می باشد .

در گذشته پالپوتومی به معنی حذف بافت پالپ تا سطح سرویکال یا زیر آن بود . فقدان پالپ در این ناحیه باعث می شد که عاج در این ناحیه شکل نگیرد که منجر به ضعیف شدن دندان در برابر شکستگی می گردید . در روش پالپوتومی سطحی یا Cvektechique، تمام پالپ ریشه ای و قسمت بیشتر پالپ تاجی حفظ شده ، امکان شکل گیری بیشتر بافت سخت در ریشه فراهم می شود .

الف) انتخاب مورد : هم دان های نابالغ و هم دندانی های دندانی بالغ که بعدآ با کامپوزیت بازسازی می شوند قابل درمان باروش پالپوتومی سطحی می باشند ، ولی به دلایلی که گفته شد ، دندان های نابالغ بیشتر درگیر می شوند .

ب) روش کار

1- ایجاد بیحسی و بستن رابردم .

2- شستشوی عاج با سالین یا هیپوکلریت سدیم .

3- قطع کردن بافت گرانولاسیون بیرون زده توسط excavator برای دید بهتر

4- حذف پالپ تا عمق 2 میلیمتر زیر ناحیه باز شده ، توسط فرزروند الماسی شماره 4 یا 2 توربین همراه باکاربرد آب در این حالت یک طاقچه عاجی (Dentinshelf) اطراف زخم پالپ ایجاد می شود .

5- شستن زخم با سالین استریل و انتظار تا بند آمدن خون ( حدودآ 5 دقیقه ) و سپس شستشوی مجدد برای حذف لخته ایجاد شده .

6- پوشاندن ناحیه با هیدروکسید کلسیم و بقیه حفره با گلاس آینومر .

7- پس از سخت شدن سمان ،دندان با کامپوزیت ترمیم می شود .

اگر از MTA به جای هیدروکسید کلسیم استفاده شود :

1-     نیازی به توقف خونریزی به طور کامل نیست . این ماده برای سخت شدن نیاز به رطوبت دارد و می توان آن را مستقیمآ روی بافت پالپ قرار داد . سپس اجازه سخت شدن به ماده داده می شود که ممکن است تا 4 تا 6 ساعت طول بکشد . در این مدت ، نیازی نیست که دندان حتمآ ترمیم شود ، فقط کافیست که بیمار از دندان استفاده نکند پس از سخت شدن MTA ، دندان ترمیم می شود .

2-    با توجه به تجزیه هیدروکسید کلسیم در طول زمان و ایجاد فضایی بین عاجی جدید و ترمیم پوشاننده ، بعد از 12-6 ماده باید لایه هیدروکسید کلسیم اولیه برداشته شده و ماده باندینگ عاجی جایگزین شود تا از ریز نشت جلوگیری شود . ولی در صورت استفاده از MTA نیازی به دوباره باز کردن دندان وجود ندارد ، زیراMTA ماده پایدار است .

ج) ارزیابی درمان : درمان پس از 6 ماه و سپس هر سال ارزیابی می شود . با توجه به میزان بسیار بالای موفقیت در پالپوتومی سطحی ، می توان این روش را یک درمان قطعی در نظر گرفت .

د) درمان کانال ریشه : در صورتی که دندان نیاز به درمان های پروتزی مانند پست و کور و روکش داشته باشد بعنوان مثال دندانی که تاج آن از ناحیه لبه لثه ای شکسته باشد ) درمان کانال ریشه انجام می شود در ادامه انواع آسیب های دندانی به موارد زیر می توان اشاره کرد :

2) شکستگی های تاج – ریشه : این شکستگی ها معمولا مایل بوده ، هم تاج و هم ریشه را درگیرد می کنند . در دندان قدامی به آنها شگستگی های  " چیزل مانند  " می گویند که تاج به صورت مورب از یک سطح ریشه در زیر لثه جدا می شود .

برخلاف دیگر انواع شکستگی ناشی از ضربه که در دندان های خلفی نادر است . شکستگی تاج – ریشه اغلب در دندان های مولر و پرمولر اتفاق می افتد . شکستگی های گاسپ که به زیر لثه گسترش یافته شایع است . اما ممکن است شناسایی آنها در مراحل اولیه مشکل باشد .

شگستگی تاج – ریشه در دندان های خلفی معمولا در نتیجه تروماهایی جدی مانند حوادث ناشی از تصادف دوچرخه یا اتومبیل رخ می دهد . سایش پوست در زیر چانه می تواند علامتی برای چنین ضربه ای یاشد .

الف ) معاینه : شگستگی تاج – ریشه آسیب پیچده ای است که هم از نظر ارزیابی و هم از نظر درمان مشکل می باشد .با دسترس بودن عوامل اتصال دهنده ، در حال حاضر این امکان وجود دارد که قطعات لق حداقل به طور موقت به درمان جواب دهند.

منبع :   کتاب مبانی نظری و عملی اندودنتیکس ترابی نژاد.

گردآورنده :   دکتر الهایی - دندانپزشک