مرکز آموزش بهورزی دشت آزادگان

فلوراید تراپی

در برنامه های پیشگیری از پوسیدگی دندان، داشتن رژیم غذایی متعادل، اصلاح منابع و مقادیر کربوهیدرات های غذایی و تلفیق بهداشت دهان با شیوه زندگی افراد مورد توجه قرار میگیرند. بعد از وعده های غذایی باید مسواک زد، دهان را با آب شست یا آدامس(بدون قند حاوی گزیلیتول) را به مدت 15-20 دقیقه جوید.

پوسیدگی دندان یکی از شایعترین بیماری هایی است که در بین اقشار جامعه با هر نژاد، جنس،سن و رده ی اجتماعی مشاهده می شود. کمتر فردی را در جامعه می توان یافت که دندان پوسیده یا ترمیم شده نداشته باشد.

با برنامه ریزی و بهداشت مناسب دهان و یک رژیم غذایی متعادل، پوسیدگی زایی به شدت کاهش می یابد. اما فلوراید چیست،کاربرد های آن کدام است، چگونه استفاده می شود ؟ واثر ضد پوسیدگی آن روی دندان چه سازوکاری دارد؟
فلورايد يكي از عناصر معدني موجود در طبيعت است كه در محيط بصورت يون فلورايد باقي نمانده و بصورت فلورين يافت مي شود.

بي ترديد فلورايد يكي از عوامل بسيار مهم در كنترل و پيشگيري از پوسيدگي دندان، هم در كودكان و هم در نوجوانان بوده است. مطالعات وسيع نشان داده است كه خواص ضد پوسيدگي فلورايد به روشهاي مختلفي اعمال مي گردد :

1- افزايش مقاومت نسج دندان به پوسيدگي

2- كاهش پتانسيل پوسيدگي زايي  پلاك دندان

بطور كلي دو روش استفاده از فلورايد وجود دارد : (روش سيستميك ـ روش موضعي)

روش سيستميك :

1) فلورايد آب آشاميدني

مناسب ترين و ايده آل ترين روش پيشگيري از پوسيدگي مي باشد. ميزان اپتيمم آن براي كاهش پوسيدگي 7/0 تا 2/1PPM  ( برحسب آب و هواي منطقه) است. در نواحي گرم مقدار مصرف روزانه آب نوشيدني بالاتر بوده و طبعاً فلورايد آن بايد پايين تر باشد و برعكس. مقادير بالاتر فلورايد آب، دندانها را بدشكل مي سازد وآب اينگونه مناطق بايد دفلوريده شود. افراد در مناطقي كه فلورايد آب آنها كمتر از ميزان اپتيمم است. بايد مكمل فلورايد دريافت دارند.

2) مكمل فلورايد

به شكل قرص و قطره مي باشد و فقط براي كودكاني كه غلظت فلورايد آب آشاميدني آنها كمتر از حد مجاز مي باشد، با توجه به سن كودك، تحت نظر دندانپزشك تجويز مي گردد.

3)فلوراید موجود در غذا و سبزیجات

روش موضعي :  کاربرد موضعی ماده درمانی فلوراید(تماس مستقیم آن با دندانها )ساختمان دندان را نسبت به روند پوسیدگی مقاوم کرده و در پیشگیری از ایجاد پوسیدگی های جدید موثر است. از طرفی می تواند حتی باعث توقف یا کند کردن روند پوسیدگی های اولیه ایجاد شده روی دندانها هم بشود.

1) فلورايدتراپي توسط دندانپزشك ( وارنیش فلوراید )

دندانپزشك محلول، ژل يا وارنيش هاي تغليظ شده فلورايد را براساس ريسك و شدت پوسيدگي بكار مي برد. فلورايد تراپي حرفه اي در افراد فاقد پوسيدگي و يا داراي پوسيدگي خفيف، هر 6 ماه يكبارانجام شده و در پوسيدگيهاي متوسط و شديد، فواصل مصرف آن كمتر مي باشد. پس از فلورايد تراپي به مدت 30 دقيقه به كودك اجازه خوردن و نوشيدن نبايد داده شود.

2) فلورايدي كه توسط خود بيمار استفاده مي شود :

الف - خمير دندانهاي حاوي فلورايد:   بي شك، شايعترين و وسيع ترين روش استفاده از فلورايد موضعي، خميردندان مي باشد. توصيه مي شود در كودكان بالاي 3 سال از اينگونه خمير دندانها استفاده شود. اين خميردندانها در كودكان زير 6 سال بايستي با نظارت والدين و با احتياط مصرف شود. [به اندازة يك نخود (Pea Size )]

ب- دهانشويه هاي فلورايد :  مصرف اين دهانشويه ها در كودكان زير 6 سال، بعلت عدم توانايي در كنترل رفلكس بلع توصيه نمي شوند، مگر اينكه استفاده سيستميك فلورايد مورد نظر باشد.

استفاده از دهانشويه ها در موارد پوسيدگيهاي متوسط و يا براي افراد با ريسك بالاي پوسيدگي توصيه ميگردد. در بيشتر مطالعات، دهانشويه 2/0 درصد سديم فلورايد به شكل هفتگي و 05/0 درصد سديم فلورايد بصورت روزانه (قبل از خواب و پس از مسواك دندانها) تجويز مي گردد.

3) ژل فلوراید

استفاده از ميزان بالاي فلورايد به شكل سيستميك، مشابه هر داروي ديگر عوارضي را در پي خواهد داشت، بويژه در كودكان، مصرف سيستميك فلورايد بايد با احتياط باشد. علایم مسمومیت :

الف ) علائم مسموميت حاد با فلورايد، تهوع، استفراغ  و درد شكم مي باشد.

ب) مسموميت مزمن (فلوروزيس دنداني):  عبارت است از جذب مقادير اضافي فلورايد در طي يك دوره طولاني زمان تكامل دندانها و عامل اصلي آن مصرف آب آشاميدني حاوي مقادير بالاي فلورايد در نوزادان و كودكان طي 6 سال اول زندگي است.

در خفيف ترين شكل : فلوروزيس خال يا لكه هاي كوچك سفيد مات روي ميناي دندانها است و با شدت گرفتن آن لكه ها قهوه اي شده و به تدريج فرورفتگي ايجاد مي شود.

خواص ضد پوسیدگی فلوراید به روشهای مختلفی اعمال میشود :

1-     وقتی فلوراید با مینا و عاج دندان تماس مییابد، با کلسیم و فسفر موجود در آنها فلوروآپاتیت را تشکیل میدهد و این ترکیبی است که نسبت به هیدروکسی آپاتیت به اسید مقاوم تر است.

2-    فلوراید همچنین ترمیم و معدنی شدن مجدد سطح دندان های پوسیده را تسریع میکند و کمک میکند که روند تخریب معکوس شود و موجب افزایش مقاومت سطح دندان در برابر پوسیدگی میشود.

آموزش های لازم قبل از فلوراید تراپی
1-کودکان قبل از وارنیش فلوراید تراپی باید تغذیه مناسبی داشته و به مقدار کافی مایعات بنوشند چرا که پس از فلوراید تراپی تا یک ساعت نبایستی چیزی بخورند یا بیاشامند.

2-قبل از کاربرد وارنیش فلوراید بهتر است دندانها را با خمیر پروفیلاکسی(درمطب) یا مسواک زدن معمول تمیز نموده و هر گونه پلاک یا جرم قابل مشاهده برداشته شود. البته پروفیلاکسی در موارد عدم دسترسی به امکانات لازم ضروری نیست.

آموزشهای لازم بعد از انجام وارنیش فلوراید تراپی:
1-لازم نیست برای خشک کردن وارنیش فلوراید قبل از مرخص کردن بیمار صبر کرد چون وارنیش در تماس با مایعات دهان هم سفت می شود .

2- تا پایان همان روز فلوراید تراپی ،کودک می تواند از رژیم غذایی نرم استفاده نموده وباید از خوردن غذای سفت پرهیز کند.

3- تا صبح روز بعد کودک نباید از مسواک ونخ دندان استفاده نماید .
4- تغییر رنگ سطح دندان ،پس از وارنیش فللوراید تراپی طبیعی بوده و به مرور پس از مدتی به حالت اولیه خود باز می گردد.
5- بیمار نباید از دهان شویه های حاوی فلوراید و الکل استفاده نماید .
مراحل انجام کار به قرار زیر است
1- ابتدا سطح کلیه دندانها با مسواک تمیز می شود .
2- سپس دندانها با گاز استریل خشک شده
3- سطح تمام دندانها به وارنیش فلوراید آغشته می شود ( گاهی اوقات یکطرف هر دو فک در یک مرحله و نیم دیگر در مرحله بعد به ژل آغشته می شود)
4- وارنیش فلوراید حدود 4دقیقه در مجاورت دندان قرار می گیرد.
5- در تمام مراحل پشت کودک حالت عمودی داشته سر کمی به سمت جلو خم می شود تا از بلع فلوراید ممانعت به عمل آید .
6- پس از گذشت 4 دقیقه اضافات ژل با گاز استریل یا پنبه برداشته می شود. در این مرحله کودک آب دهان خود را بطور کامل خارج می کند.
7- کودک نباید بعد از فلورایدتراپی دهانش را بشوید و تا نیم ساعت باید از خوردن و آشامیدن اجتناب کند. و طی این مدت در صورت جمع شدن بزاق در دهان ، آنرا خارج کند.
8- فلوراید تراپی در کودکان زیر 3 سال یا کودکانی که مهارت خارج کردن بزاق (تف کردن ) ندارند ، انجام نمی شود.

9- انجام فلورایدتراپی با صلاحدید دندانپزشک و انجام آن بصورت دوره ای (هر 6 ماه یکبار ) بین 30 تا60 درصد باعث کاهش پوسیدگی می شود.
10- فلورایدتراپی هم برای دندانهای شیری و هم برای دندانهای دایمی قابل انجام است و از سن 4 تا 12 سالگی توصیه می شود.

 
فلورایدتراپی یکی از راههای بسیار مؤثر در جلوگیری از پوسیدگی های دندانی می باشد که برای کودکان شما مفید است و لازم است هر شش ماه یکبار دندانهای کودکان خود را توسط دندانپزشک فلورایدتراپی نمایید.

فقط این نکته را به خاطر بسپارید که در کودکان زیر شش سال فقط دندانپزشک اجازه و صلاحیت تجویز فرآورده های دارای فلوراید و یا فلورایدتراپی را دارد و هرگز خودسرانه به کودکان زیر شش سال فلوراید نرسانید

عوارض استفاده از فلوراید

استفاده از میزان بالای فلوراید به شکل منظم، مشابه هر داروی دیگر عوارضی را در پی خواهد داشت، به ویژه در کودکان مصرف منظم فلورایدباید با احتیاط باشد. مصرف بالای فلوراید ممکن است منجر به مسمومیت شود. علائم مسمومیت با فلوراید، تهوع، استفراغ و درد شکم است.

منبع :

-         راهنمای بهداشت دهان و دندان – دکتر سید جلال رجالی

-         بهداشت دهان و دندان ( ویژه بهورز)- وزارت بهداشت و درمان وآموزش کشور

تنظیم کننده : سا را پارسا – مربی بهداشت خانواده شهرستان دشت آزادگان