•         عفونت سلي ( يا آلودگي به ميكروب سل ) زماني اتفاق مي افتد كه فرد میکروب سل را در بدنش حمل كند ، اما باكتري ها تعداد كمي داشته و درحالت خفته قرار داشته باشند . دراين حالت اين باكتري هاي خفته تحت كنترل سيستم دفاعي بدن بوده و باعث بيماري نمي شوند.  چنین افرادی کاملا سالمند و میکروب را به دیگران منتقل نمی کنند.
•         5 تا 10% افرادی که دچار عفونت سلی هستند در زمانی در طول عمر خود ممکن است به دلیلی دچار ضعف سیستم ایمنی بدن شده و در نتیجه میکروب های خفته در بدن آنها بتوانند تکثیر یافته و از زیر غلبه سیستم ایمنی خارج شده و ایجاد بیماری فعال سل کنند.
خطر تبدیل عفونت سلی به بیماری سل:
•         در فرد سالم:    5 تا 10% در طول زندگی  و در فرد مبتلا به اچ ای وی  : 50 تا 80% در طول زندگی
عوامل موثر در تبديل عفونت به بيماري سل:
درشير خواران و كودكان بدليل ناكامل بودن سيستم ايمني ، خطر ابتلا به سل (يعني تبديل عفونت به بيماري) بيشتر از بزرگسالان است.
حول و حوش زمان بلوغ، دوران پس از زايمان و سالمندی نیز استعداد تبديل عفونت به بيماري بیشتر است.
منبع عفونت:
مهمترین منبع عفونت، یک بیمار مبتلا به سل ریوی خلط مثبت (سل مسری) است
علائم بیماری (سل ریوی):
سرفه مزمن (پایدار)   - تنگی نفس  - درد قفسه سینه
علائم عمومی بیماری های عفونی
( تب – کاهش وزن – کاهش اشتهاء – ضعف و بی حالی – خستگی زودرس – تعریق شبانه)
ریسک انتقال عفونت:
غلظت ذرات عفونی در هوای آلوده  - طول مدتی که فرد از آن هوا تنفس می کند - ذرات عفونی ( 3000 ذره عفونی با هر سرفه )
احتمال انتقال بیماری در شرایط پرتراکم، فضاهای کم نور و با تهویه نامناسب بیشتر است.
علائم بیماری (سل خارج ریوی):
سل غدد لنفاوی ( بزرگ شدن و خروج چرک ) - سل مفاصل و استخوان ( درد و تورم مفاصل و تغییر شکل استخوان و اختلال حرکتی ) - مننژیت سلی ( تب / سردرد / سفتی گردن ) - سل کلیوی ( اختلال ادراری / ادرار خونی )
سل دستگاه تناسلی ( نازائی )
•         بيماري سل داراي مرتبه دهم در بار جهاني بيماريهاست
•         پيش بيني مي شود تا سال 2020 همچنان جايگاه كنوني خود را حفظ كند و یا تا رتبه هفتم بالا رود
البته باید تاکید کرد که 
•         سل یک بیماری کاملا قابل علاج است ؛ البته به شرطی که دوره درمانی که حدود 6 ماه می باشد بطور کامل و منظم دریافت شود و در نتیحه مقاومت دارویی اتفاق نیفتد.
استانهای دارای بروز و شیوع بالا:
مناطق حاشیه ای کشور:سیستان و بلوچستان، خراسان مازندران،گیلان،آذربایجان غربی،آذربایجان شرقی اردبیل،کردستان، خوزستان و سواحل جنوبی
:DOTS چیست؟
یعنی در تمام طول دوره درمان سل،یک فرد آموزش دیده داروهای بیمار را به او بدهد
هدف کلی برنامه کنترل سل:
کاهش میزان شیوع سل - کاهش مرگ و میر سل   - کاهش میزان بروز سل 
 ( کاهش 50% تا سال 2015 نسبت به سال 1990)
اهداف اختصاصی:
1-بهبودی کامل حداقل 90%مواردجدید سل ریوی اسمیر مثبت تا سال 2015
ایجاد دسترسی همه جانبه به خدمات مرتبط با برنامه کنترل سل
•         تحت درمان قرار دادن 100%موارد سل مقاوم به درمان
•         انجام بیماریابی فعال در 100%افراد در معرض خطر این بیماری
•         حذف سل  ( کاهش بروزبه کمتر از یک مورد به ازای یک میلیون جمعیت)
روش های تشخیص (سل ریوی):
اسمیر خلط - کشت خلط – رادیوگرافی - تست توبرکولین -
:DOTSاصول درمان در
استفاده از درمان تركيبي - استفاده از دوز مناسب - منظم بودن در مصرف دارو - تكميل كردن دوره درماني - جلوگيري از پيدايش عوارض داروئي - پايش پاسخ به درمان
موارد تماس:
•         مورد در تماس: به شخصی گفته می شود که با یک بیمار مبتلا به سل مواجهه داشته است.
•         مورد در تماس نزدیک : به شخصی گفته می شود که با فرد مسلول تماس طولانی یا مکرر داشته و یا اینکه در دوران سرایت پذیری بیمار (یا حداقل سه ماه قبل از تشخیص مورد بیمار) با وی تماس بسیار نزدیک داشته است.
گروههای در تماس نزدیک با بیمار که دراولویت بررسی فعال و دریافت پروفیلاکسی میباشند:
•         کودکان زیر شش سال
•         مصرف کننده داروهای ایمنوساپرسیو
دریافت کنندگان داروهای شیمی درمانی و ضد رد پیوند
•         افراد مبتلا به HIV
•         در فرد دارای بیماری زمینه ای
سیلکوزیس – دیابت – نارسائی کلیه - گاسترکتومی
تشخيص بيماري سل چگونه است؟
بهترين راه تشخيص بيماري سل در افراد مشكوك انجام آزمايش خلط در سه نوبت مجزا و مشاهده آن در زير ميكروسكوپ است
در صورت ابتلا به سل ريوي در اكثر موارد ميكروب سل در داخل خلط مشاهده خواهد شد
 اين آزمايش در كليه مراكز بهداشتي درماني به رايگان انجام ميگيرد
•         باکتری سل از راه هوای تنفس داخل ریه شده  وفرد رامبتلا می‌کند. عضوهای دیگری که پس از ریه بیشتر مورد هجوم این باکتری قرار می‌گیرند استخوانها و مفاصل ، روده ، پرده جنب ، پرده صفاق ، چشم و پوست ومننژوکلیه..... نیز می‌توانند به سل مبتلا شوند.
•         درمان دارويي را بايد به محض دريافت دو جواب آزمايش مبني بر مثبت بودن اسمير مستقيم خلط
•         و بيمار بسيار بد حال و ظن به بيماري سل به شدت مطرح باشد آغاز نمود.
•         در شرايطي كه فقط يك جواب آزمايش مثبت باشد و يا جواب كلاً منفي اعلام گردد، باید مطابق الگوي تشخيصي عمل شود.
•         در درمان سل دو گروه درماني وجود دارد .
•         هر يك از مبتلايان به سل (اعم از ريوي و خارج ريوي) در يكي از اين دو گروه (1  يا  2) دسته بندي مي شوند.
•         بيماران جديد : با رژيم كوتاه مدت شش ماهه ( گروه اول درماني ،Cat I)
•         بيماران تحت درمان مجدد : با رژيم كوتاه مدت هشت ماهه ( گروه دوم درماني ‍‍‍Cat II)
•         كه هر دوي اين رژيم هاي درماني مشتمل بر دو مرحله هستند .
•         مرحله ی اول (مرحله ی حمله اي)؛
•         *"گروه اول درمانی" به مدت دو ماه با 4 دارو (ايزونيازيد، ريفامپين، پيرازيناميد و اتامبوتول) 
•         مرحله ی دوم (مرحله ی نگهدارنده؛
•          *"گروه اول درمانی" به مدت چهار ماه با 2 داروي (ايزونيازيد و ريفامپين) 
•         گروه  دوم درمانی" ابتدا به مدت 2 ماه با 5 دارو (ايزونيازيد، ريفامپين، پيرازيناميد، اتامبوتول و استرپتومایسین)
•         و  سپس به مدت یکماه با 4 دارو (ايزونيازيد، ريفامپين، پيرازيناميد و اتامبوتول) درمان به صورت روزانه انجام می گیرد. دراين مرحله اكثر باسيل ها كشته می شوند.
•         مرحله ی دوم (مرحله ی نگهدارنده
•         گروه  دوم درمانی" به مدت 5 ماه با 3 داروی (ايزونيازيد، ريفامپين و اتامبوتول) به طور روزانه ادامه مي يابد.
•         دراين مرحله باكتري هاي باقيمانده و باكتري هاي فاز نهفته نابود خواهند شد
•         براي اطمينان از سير بهبودي بيماران مبتلا به سل ريوي خلط مثبت در حين درمان ، بهترين راه آزمايش خلط است به همين خاطر در پايان ماه دوم ، ماه چهارم و پايان دوره درماني از آنها نمونه خلط اخذ مي شود .
•           البته انجام آزمايش خلط  براي موارد سل ريوي خلط منفي و خارج ريوي ، در پايان ماه دوم يعني پايان مرحله حمله اي درمان نيز بايد انجام شود
تذکر:
كليه موارد تماس نزديك بيمار مسلول عفونت زا كه تست توبركولين مثبت ( مساوي و يا بيش از پنج ميليمتر) دارند بايد قبل از شروع درمان پيشگيري دارويي از نظر ابتلا به سل فعال بررسي شده و امكان وجود سل در ايشان رد شود.



جدول درمان بیماران سل  
دوره نگهدارنده
گروه درمانی 1

گروه درمانی 2
گروه وزنی
تعداد قرص ترکیبی در روز
(H76R160)***
گروه وزنی
تعداد قرص سه ترکیبی در روز
(H76R160E276)
تعداد قرص دوترکیبی در روز
(H76R160)***
30-35kg
2
30-35kg
2

36-49kg
3
36-39kg
2
1
50-70kg

4

50-52kg
3

53-70kg
3
1
70 kg
کمتر از 60 سال
5
kg
کمتر از 60 سال
4

60سال و بالاتر
4
60سال و بالاتر
5

*** چنانچه دوز قرص دوترکیبی در دسترس (H1150R300 ) باشد .مقدار داروی روزانه فوق الذکر باید نصف شود.
دوره حمله ای گروه درمانی دوم + استرپتومایسین روزانه در دوماه اول
دوره حمله ای ( در هر دو گروه درمانی 1و 2 )
گروه وزنی
تعداد قرص چهارترکیبی درروز (H76R160 E276z400)
تعدا دو قرص ترکیبی در روز (H76R160 )***
30-35kg
2

36-39 kg
2
1
40-49kg
3

50-52kg
3
1
53-70kg
4

70Kg

کمتر از 60 سال
5

60سال و بالاتر
4


 
گردآورنده : آقای کاظم طرفی کارشناس بیماریهای واگیر
منبع :راهنمای کشوریمبارزه با سل