Normal 0 false false false EN-US X-NONE AR-SA MicrosoftInternetExplorer4

/* Style Definitions */ table.MsoNormalTable {mso-style-name:"Table Normal"; mso-tstyle-rowband-size:0; mso-tstyle-colband-size:0; mso-style-noshow:yes; mso-style-priority:99; mso-style-qformat:yes; mso-style-parent:""; mso-padding-alt:0cm 5.4pt 0cm 5.4pt; mso-para-margin:0cm; mso-para-margin-bottom:.0001pt; mso-pagination:widow-orphan; font-size:10.0pt; font-family:"Times New Roman","serif";}

ارگونومی

کلمه ارگونومی از 2 واژه یو نانی ( ارگون ) به معنای کار و( نوموس) به معنای قوانین گرفته شده است ؛ لذا می توان ارگونومی را تحت عنوان مطالعه قوانین کار یا ارتباط بین کارگر و محیط کار تعریف نمود . و در عمل به مفهوم تطابق و سازگاري محيط كار ، ابزار كار و شرايط كار با تواناييهاي جسمي و رواني انسانهاست.

ارگونومی علم آگاهی از تواناییهای انسان ، محدودیتهای انسان و دیگر ویژگیهای انسانی مرتبط با طراحی می باشد ؛ که کاربرد این علم در طراحی ابزار ، ماشین آلات ، وظایف کاری ، مشاغل محیط باعث دستیابی هرچه بیشتر به ایمنی ،آسایش و بهره وری می گردد .

ارگونومي شغلي تلاش مي کند تا با بازبيني سيستم هاي کاري ، آنها را در جهت کاهش استرس هاي حرفه اي تغيير دهدكمتر فعاليتي را مي‌توان يافت كه عاري از هر گونه عامل تهديدكننده‌اي باشد ؛ از اينرو حفظ و صيانت از نيروي انساني به عنوان رسالتي مهم مطرح مي‌گردد و در اين بين بخش عمده‌اي از مواردي كه سلامت جسمي و روحي كاربران را به خطر مي‌اندازد مربوط به شرايط ارگونومي محيطهاي كاري مي‌باشد

در حقیقت رعایت  نکردن اصول ارگونومی باعث مشکلات وبیماری های عضلانی واسکلتی می شود.

اختلالات عضلانی- اسکلتی

اختلالات عضلانی اسکلتی عبارت از آسیبها و اختلالاتی که یک یا چندین جز از اجزا دستگاه اسکلتی عضلانی را متاثر می سازد  . این اجزا شامل استخوان ها ورباط ها و غضروف وماهیچه ها و عصب و عروق می باشند  این اختلالات شایع ترین آسیبهای شغلی می باشند و علت اصلی از کار افتادگی کارگران را تشکیل می دهدوبه یکی از معضلات مهم درعرصه  بیماری های شغلی تبدیل شده است.

علائم اختلالات عضلانی اسکلتی

درد،بی حسی،احساس سوزش،خارش،گرفتگی عضلات،التهاب وسفتی مفاصل و کاهش دامنه حرکت است.

ریسک فاکتورهای اختلالات عضلانی اسکلتی:عواملی که در پیشرفت این اختلالات نقش دارند شامل موارد زیر می باشد:

1)      وضعیت نامناسب بدن حین انجام کار؛

وضعيت نامناسب بدن حين انجام كار به وضعيتي اطلاق ميگردد كه فرد مجبور است با گردن و كمري خميده بر روي سطح كار كه در ارتفاع پاييني قرار گرفته كار كند و يا براي انجام وظيفه و دسترسي به محل كار بازو و ساعد خود را بالا آورد و يا به صورت زانو زده بر روي كار به فعاليت بپردازد.                                                                                                                 

 

2)      حرکات تکراری؛ به انجام حرکات مشابه بصورت پشت سرهم اطلاق میشود. که موجب اعمال فشار روی عضلات و تاندونها میگردد. شدت این عامل بستگی به فاکتورهایی مانند: نحوه تکرار فعالیت، سرعت حرکت، تعداد عضلات درگیر، نیروی مورد نیاز و وضعیت بدن حین انجام کار دارد. استفاده از وسایلی مانند کی برد، ماوس یا ماشین حساب در وضعیتی یکنواخت برای بیش از 4 ساعت در یک روز مثالهایی از حرکات تکراری می باشد.

3)اعمال نیروی زیاد

نيرو عبارتست از مقداري از تلاش عضلاني كه براي انجام كار صرف مي شود.مصرف مقدار بيش از حد نيرو مي تواند منجر به خستگي و آسيب فيزيكي به بدن شود.

4)استرس تماسی:شامل استرس تماس داخلی واسترس تماس خارجی می باشد.    

استرس تماسي داخلي :

اين نوع استرس ، وقتيكه يك تاندون ، عصب يا رگ خوني كشيده شده يا حول استخوان يا تاندون خم شده باشد اتفاق مي افتد.

استرس تماسي خارجي :اين نوع استرس ، وقتيكه قسمتي از بدن با يك شيء سخت يا تيز مانند لبه يك ميز تماس داشته باشد اتفاق مي افتد.

5- ارتعاش

ارتعاشهاي بيش از حد موجب كاهش فشار خون و صدمه به اعصاب شده و خستگي عضلات را افزايش ميدهد.

حمل دستی بار

يكي از معضلات بهداشتي كه از ديدگاه اصول ارگونومي قابل بررسي است حمل دستي بار مي‌باشد. در اكثر صنايع كشور و حتي در امور غيرشغلي به دفعات زياد جابجايي دستي كالا و بلند كردن بار اتفاق مي‌افتد و اين امر يكي از دلايل مهم براي بروز كمردرد مي‌باشد از اين رو عدم توجه به اين مهم نه تنها از نظر سلامت وايمني شغلي كارگران باعث بروز مشكلات جسماني مي‌شود بلكه از ديدگاه اقتصادي نيز به بروز خسارت‌هاي مالي منجر مي‌گردد  بار سنگين باری است که وزن آن از حد مجاز بحمل دستی بار عبارتند از انتقال و جابجایی بار توسط دست و دیگر بخش های بدن که همراه بالا بردن، پایین آوردن، کشیدن، هل دادن، نگه داشتن، چرخاندن و یا ترکیبی از موارد مذکور باشد.

 

مراحل دستی بار:

باری که می خواهید بلند کنید مورد ارزیابی قرار دهید ونحوه بلند کردن آن رامرور کنیدآیا برای بلند کردن آن نیاز به کمک دارید؟آیا میتوانید از چرخ دستی یا دیگر تجهیزات مکانیکی  برای بلند کردن آن استفاده کرد؟آیا مسیری که می خواهید بار بلند کنید عاری از هرگونه مانع می باشد؟

برای حمل بار ابتدا بار را بین پاهایتان قرار دهید و زانوهایتان راخم کنید دراین حالت کمرتان را صاف نگه داشته وبار را محکم نگه داریدو بدون چرخش یا پیچش کمر بار را از زمین بلند کنیدوحرکت کنید.

 

 

 

 

 

 ارگونومي رايانه يعني مطالعه و بررسي عوامل انساني در ارتباط با رايانه. يکي ازاهداف اصلي ارگونومي رايانه ،‌تضمين مناسب بودن دستگاه براي استفاده انسان است امروزه کاربرد رايانه در زندگي بشر بسيار زياد است و تعداد زيادي از افراد ساعتهاي متمادي با اين وسيله کار ميکنند به همين دليل شناخت عوامل موثر در محيط کار با رايانه اهميت زيادي دارد. وجود شرايط نامناسب در محيط کار ، عدم توجه به موارد ايمني هنگام کار با رايانه و استفاده بيش از حد از اين ابزار ممکن است در بلند مدت سبب بروز بيماريهاي گوناگوني شود. بحث مهمي که در اين زمينه مطرح است دانش ارگونومي رايانه مي باشد که شامل مطالعه و بررسي عوامل انساني در ارتباط با رايانه و شيوه هاي تطبيق ابزارها و وسايل کار با بدن فرد است تا از بروز اثرات ناهنجار جلوگيري شود . در چند سال اخير توليد کنندگان تجهيزات رايانه همانند صفحه کليد ، ماوس ، ميز و صندلي و ساير وسايل ، سعي مي کنند تا محصولات را مطابق ارگونومي طراحي و توليد نمايند چرا که رعايت اصول ارگونومي سبب کاهش ضايعات چشم ، خشکي و درد در گردن ، شانه، بازو و کمر خواهد شد . در اختيار داشتن اين محصولات بدون آشنايي با نحوه صحيح استفاده از آنها ضامن سلامت کاربران رايانه نيست و در بلند مدت سبب بروز بيماريها و ناهنجاريها خواهد شد.

ویژگیهای صندلی ارگونومیک:

1- ارتفاع صندلی باید قابل تنظیم باشد ، ارتفاع صندلی ۴۱ تا ۵۲ سانتی متر توصیه می شود

2- سطح نشیمنگاه صندلی باید دارای طول و عرض ۴۰ تا ۴۸ سانتی متر باشد ، برای افراد چاق صندلی های پهن تر توصیه می شود.

3- ضخامت تشک در حدود ۴ تا ۵ سانتی متر باشد و رویه آن از جنسی باشد که اصطلاحاً بتواند تنفس کند و لبه جلو صندلی گرد و لبه بیرونی آن نرم باشد.

4- پشتی صندلی با تشک آن زاویه بین ۱۹۵ تا ۱۱۰ درجه داشته باشد

5- عرض پشتی صندلی باید حداقل ۳۲ تا ۳۶ سامتی متر باشد . ارتفاع پشتی صندلی نیز بین ۵۰ تا ۸۲ سانتی متر توصیه می شود . صندلی باید در قسمت قرار گرفتن گودی کمر ( ارتفاع ۱۵ تا ۲۰ سانتی متر از پایین ) دارای یک قوس محدب و در قسمت پشت دارای یک قوس مقعر باشد.

6- صندلی های مورد استفاده در کار با رایانه بهتر است دسته دار بوده و دسته آن با ارتفاع میز کار مطابقه داشته باشد . همچنین دارای ۵ چرخ بوده و چرخان باشد . شیب کف صندلی ۵ تا ۱۵ درجه برای تمایل به جلو و ۵ درجه تمایل به عقب را امکان پذیر سازد.

کمترين ويژگي هاي يک محيط کاري مناسب براي کاربران رايانه به قرار ذيل است:

- وجود سيستم تهويه مطبوع

- نورکافي و مناسب

- استفاده از ميز مخصوص که داراي ابعاد استاندارد باشد

- استفاده از صندلي مخصوص رايانه با ارتفاع قابل تنظيم براي جلوگيري از ناراحتي ستون فقرات کاربر

- استفاده از آرم پد به منظور جلوگيري از بروز درد در ناحيه گردن، کتف، بازو و مچ

- استفاده از زيرپايي براي جلوگيري از بي حسي پا

- کف پوش چوبي يا پلاستيکي براي جلوگيري از ايجاد الکتريسيته ساکن

با وجود رعايت نکات فوق ، باز امکان بروز بيماري‌هاي خاص براي اپراتور وجود دارد . کم تحرکي هنگام کار با رايانه، چشم دوختن در مدت طولاني به صفحه مانيتور و حرکات يکنواخت مچ دست ، ممکن است سبب بروز انواع ناهنجاري ها شوند

پیشگیری از درد پشت و گردن

اگر شما با کامپیوتر کار میکنید یا کار اداری فراوانی دارید که موجب میشود ساعات زیادی را پشت میز کارتان بگذرانید، احتمال اینکه در پایان روز در ناحیه پشت و گردن احساس گرفتگی یا درد داشته باشید زیاد خواهد بود.

نگران نشوید، دلیل این حس، پیری و از کار افتادگی نیست، تحقیقات جدید نشان داده است که حتی کودکان دبستانی و راهنمایی هم، در صورتی که مدت طولانی پشت میز یا مقابل کامپیوتر و مشغول انجام تکالیف خود باشند دچار چنین مشکلی خواهند شد. در واقع نشستن در مقابل کامپیوتر تبدیل به شیوه ای از زندگی امروز شده است. فن آوری کامپیوتر در عین اینکه بازدهی و توانایی ادارات را تا حد فراوانی تشدید کرده است، کار با آن نیز عوارضی در گردن، پشت و شانه های کاربران ایجاد کرده است

دکتربابی ارنشتاین یکی از پزشکان پر سابقه مشکلات جسمی گفته است : "مردم به سادگی وقت بسیاری را به حالت نشسته میگذرانند. شیوه نشستن آنها، همراه با حرکات مکانیکی و تکرار شونده و اینکه مدت طولانی در یک حالت قرار گرفته اند، دردهای مختلفی در بدن آنها ایجاد میکند که در صورت تغییر رویه ندادن به شکل مزمن درخواهد آمد.

در اینجا به بعضی راهکارها برای جلوگیری و برطرف نمودن چنین مشکلاتی میپردازیم

مشکلات عمده ای که کاربران کامپیوتر از آن شکایت دارند هر نوع درد عمومی تا دردهای موضعی چون گردن درد، درد قسمتهای بالایی یا پایینی پشت و دردهایی در مچ دست و لگن را در بر میگیرد. علائم هشدار دهنده جدیتری چون خواب رفتگی یا بی حسی، نشان دهنده مشکلات جدی تر و مزمن تری هستند که در اثر جدی نگرفتن دردهای کوچک در طول زمان ایجاد شده اند. بنا به گفته دکتر ارنشتاین، " هنگامی که درد دلیلی چون آسیبهای ناشی از زمین خوردگی یا تصادفات و ... نداشته باشد، دلیل آن معمولا به نوع کار بستگی دارد. مشکل در ابتدا به صورت یک درد یا گرفتگی بروز میکند که چند روز دوام می آورد و ظاهرا دلیل خاصی هم ندارد، گاهی اوقات مشکل به صورت یک حس ناراحتی کلی و خشکی بدن و مفاصل خواهد بود و اکثرا هنگام خواب توجه فرد مبتلا را به خود جلب میکند یعنی زمانی که آنها در آرامش بوده و بیشتر متوجه بدن خود هستند

طرز قرارگیری بدن و ارگونومی شاخه ای از علم مهندسی است که به طراحی ابزار و لوازمی برای حفظ سلامت فیزیکی بدن در هنگام کار میپردازد. درد غالبا در اثر حفظ مداوم یک حالت نادرست قرارگیری بدن ایجاد میشود. مثالهای رایج آن شامل : تایپ همزمان با صحبت تلفنی با نگه داشتن گوشی تلفن در گودی گردن، چرخاندن مداوم سر از چپ به راست هنگام تایپ از روی یک متن و نگاه کردن به صفحه کامپیوتر و یا فقط با نشستن به مدت طولانی هستند.

ارگونومیک به نگه داشتن بدن در حالت صحیح کمک میکند. صندلیهایی با طراحی ارگونومیک، بالشها، پد های بالشتک دار برای ماوس و خود ماوسی که با شیوه ارگونومیک طراحی شده باشد در کاهش و پیشگیری چنین ناراحتی هایی بسیار موثر هستند.

 

راهکارهای عمومی

در صورت نبودن وسایل ارگونومیک باید از روشهای زیر برای رفع مشکل خود استفاده کنید. هنگامی که بدن بیش از حد به جلو خم شده باشد، شانه و عضلات گردن قادر به نگه داشتن وزن سر نیستند. به یاد داشته باشید که بیشتر دردهای ناحیه گردن و پشت که هنگام کار با کامپیوتر عارض میشوند، به دلیل قرار گیری نادرست بدن روی صندلی و پشت میز است. این مساله یک مشکل عمومی بین کودکان مدرسه ای و بزرگسالان کارمند است. هنگام کار پشت خود را تا حد امکان صاف نگه دارید. از خم شدن روی صفحه کلید بپرهیزید و سعی کنید صفحه کلید را تا حد امکان بالا بیاورید تا مجبور نباشید ساعات طولانی به پایین نگاه کنید. مدام صاف نشستن را به خود یاد آوری کنید. حتا میتوانید یک یادداشت روی صفحه نمایشگر(مونیتور) کامپیوتر خود نصب کنید و هربار با دیدن آن طرز نشستن خود را تنظیم کنید. در طی زمان بالاخره به صاف نشستن عادت خواهید کرد. اگر شما هنگام کار در ساعات طولانی، به درد جدی در ناحیه گردن مبتلا میشوید، شاید به جا به جا کردن صفحه نمایشگر نیاز باشد. پزشکان اعتقاد دارند که ساختار و استخوان بندی طبیعی گردن بعضی افراد طوری است که نگاه کردن به چپ یا راست در مدت زمان طولانی، موجب دردهای شدید گردن میشود. این افراد میتوانند به سادگی و با جا به جا کردن صفحه نمایشگر روی میز خود از بروز این مشکل جلوگیری کنند. شاید شما تبلیغاتی را با این مضمون دیده باشید که کار کردن با کامپیوترهای قابل حمل (laptop) و یا با قرار دادن صفحه کلید بر روی پا، چقدر آسان است. اما اینطور نگاه کردن به پایین میتواند خسارات جبران ناپذیری بر گردن و ستون مهره ها وارد کند. اگر دچار مشکلی چون گرفتگی و خشکی گردن دارید، از این حالت قرار دادن کامپیوتر بپرهیزید.

 استراحت و انجام حرکات کششی بهترین راه مقابله با دردهای این چنین است

 کمرتان را صاف کنید. اگر بتوانید هر 15 دقیقه حتا کشش کوتاهی هم به عضلات خود بدهید ایده آل است. در غیر این صورت سعی کنید هر 45 دقیقه از جای خود بلند شوید، چند قدم راه رفته و کششی به عضلات خود بدهید. به این کار که کلا حدود 3 تا 5 دقیقه طول میکشد، به چشم یک نوع وقت تلف کردن نگاه نکنید، در طول زمان متوجه خواهید شد که ارزشش را دارد و بازده کاری شما هم بیشتر شده است.

 وضعیت نشستن و استفاده از کامپیوتر

با یک معاینه کوتاه متوجه میشوید که آیا صندلی شما مشکل ساز هست یا خیر. آیا ارتفاع صندلی شما طوری هست که قرارگیری شما بدون اشکال و خمیدگی یا کش آمدن عضلاتتان انجام بگیرد؟ مشکلی با تنظیم صفحه کلید و صندلی خود ندارید؟ اگر مشکلی هست، یک صندلی دیگر را امتحان کنید. از همه بهتر این است که صندلی خریداری کنید که مخصوص افرادی با مشکلات پشت طراحی شده است. این صندلیها شاید گران باشند یا خنده دار به نظر برسند اما درد موضوع خنده آوری نیست و اگر چیزی بتواند در کم کردن یا پیشگیری از درد کمک کند باید از آن استفاده کرد

 نتیجه گیری آخر

در نهایت، دلایل متعددی برای بروز درد پشت ویا گردن وجود دارند و خودتان بهتر از هر کس میتوانید آن را بیابید. فقط نکته در این است که این درد بیش از هر چیز ریشه ای فیزیکی دارد، بیش از حد به امکانات روانی بروز چنین دردهایی نیاندیشید. چون تنشهای عصبی، نارضایتی شغلی، فشارهای عصبی، کمبود خواب و... ممکن است گاهی موجب درد شوند.

 

 

 

گردآورنده : معصومه موسي پور كارشناس بهداشت حرفه اي دشت آزادگان

 منبع :كتاب طب كار (بيماريهاي شغلي)-جلد 1  تاليف دكتر عقيلي نژاد